China's ruimtevaart programma
De ruimtevaartingenieur Qian Xuesen heeft een grote rol gespeeld in China’s ruimtevaart programma, nadat hij in 1955 uit Amerika was weggestuurd door de anti-communistische regering van president Eisenhower. Van 1955 tot 1970 voerde China het “Twee bommen, één satelliet” programma uit, waarin een atoombom, een raket en een satelliet werden ontwikkeld.
Als onderdeel van het 863 programma (863 计划, ba liu san jihua,1986-2016, het National High-Tech programme) , gericht op het onafhankelijk ontwikkelen van geavanceerde technologie, werd vooronderzoek gedaan naar bemande ruimtevaart.
Dit kreeg een vervolg met Project 921 (九二一工程，jiu er yi gongcheng oftewel 中国载人航天工程, zhongguo zairen hangtian gongcheng, China Manned Space programme (CMS), het bemande ruimtevaartprogramma), waarbinnen begin jaren negentig het Shenzhou ruimtevaartuig ( 神舟飞船 , shenzhou feichuan, zie Afbeelding 1) werd ontwikkeld voor het uitvoeren van bemande ruimtevluchten. De China Academy of Space Technology (CAST) is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de Shenzhou-serie en is onderdeel van de China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC). In totaal zijn er 23 vluchten geweest, waarvan 6 onbemand (status per 2026).
De Shenzhou-1 werd zonder bemanning gelanceerd in 1999, terwijl de Shenzhou-2 (2001) dieren aan boord had. De eerste lancering van een bemande vlucht was in de Shenzhou-5 in 2003 met één astronaut, Yang Liwei. Met de Shenzhou-7 werd in september 2008 China’s eerste ruimtewandeling uitgevoerd door de astronaut Zhai Zhigang, die daarna nog twee ruimtewandelingen zou doen. China gebruikt overigens niet het woord ‘astronauten’ maar ‘taikonauten’.
Met het koppelen in november 2022 van de Shenzhou-15 aan het Tiangong ruimtestation, was het CMS programma afgerond. De meest recente lancering was in mei 2026 met de Shenzhou-23 (SZ-23), waarbij drie astronauten naar het ruimtestation Tiangong werden gebracht. Shenzhou-24 zal naar verwachting ook in 2026 plaatsvinden.
De Shenzhou ruimtevaartuigen zullen worden vervangen door de Mengzhou (梦舟 Dream Vessel), die sinds 2020 wordt getest en ontwikkeld door China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC) en waarschijnlijk rond 2027-2028 in gebruik wordt genomen, samen met een lander (Lanyue) en een Lange Mars 10 draagraket voor een missie naar de maan.
Het Nationale Plan voor de Middellange en Lange Termijn voor Wetenschappelijke en Technologische Ontwikkeling (2006-2020) (国家中长期科学和技术发展规划纲要 (2006－2020年) vermeldt 16 nationale grote wetenschappelijke projecten (十六重大专项 shi liu zhongda zhuanxiang), waarvan er drie met de ruimte te maken hebben, nl. het ontwikkelen van hoge resolutie-aardobservatiesystemen, een programma voor bemande ruimtevaart en maanverkenningsprojecten.
China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC) is een staatsbedrijf betrokken bij de uitvoering van de nationale ruimteprogramma's, zoals China Manned Spaceflight (CMS), het Chang'e project (CLEP), het Beidou satellietsysteem en CHEOS (zie hieronder).
De China National Space Administration (CNSA) is verantwoordelijk voor de nationale civiele ruimtevaart activiteiten en internationale samenwerking. CNSA werkt samen met staatsbedrijven zoals CASC voor de uitvoering van de programma's.
De Chinese overheid is niet scheutig met het geven van online informatie over haar ruimtevaart activiteiten en de beschikbare data op de officiële websites zijn derhalve beperkt en vaak verouderd. Informatie kan o.a. indirect verkregen worden via China's registratie voor satellieten frequenties via de International Telecommunication Union Space Explorer en nieuws van derden over de lancering van de satellieten.
Afbeelding 1. Shenzhou ruimtevaartuig
Internationale samenwerking
China heeft samenwerkingsverbanden met vele landen en regionale organisaties (o.a. de BRICS landen) op het gebied van onderzoek (bijv. bodemmonsters van Mars), technologie, het trainen van astronauten, o.a. met Pakistan, UNOOSA en ESA.
Het White Paper" China’s Space Program: A 2021 Perspective" noemt 46 bilaterale danwel multilaterale samenwerkingsverbanden sinds 2016, terwijl het International Institute for Strategic Studies vermeldt dat China 26 bilaterale overeenkomsten heeft getekend van 2022-2025 op het gebied van samenwerking in de ruimte, met een focus op de Global South.
Satellieten
In 1970 werd de eerste satelliet, de Dong Fang Hong 1, gelanceerd met een Lange Mars 1 raket en in een baan rond de aarde gebracht. Rond 1990 werd een communicatiesatelliet gelanceerd en kreeg China satelliettelevisie.
China heeft verschillende lanceercentra voor satellieten, o.a. in Xichang (provincie Sichuan), Jiuquan (provincie Binnen-Mongolië) en Taiyuan (provincie Shanxi). Inmiddels heeft China meer dan 1000 satellieten gelanceerd, ook voor militair gebruik.
Beidou
Voor navigatie (vergelijk het Amerikaanse GPS en Europese Galileo) heeft China het BeiDou System (北斗卫星导航系统, beidou weixing daohang xitong, Beidou Navigation Satellite System, BDS, ook wel genaamd COMPASS) opgezet sinds 2000, dat inmiddels uit 60 satellieten bestaat (zie Afbeelding 2) en in 3 fases is opgezet. BDS-1 (2000), experimentele fase voor gebruik binnen China, BDS-2 (2012) voor gebruik binnen de Azië-Pacific regio en BDS-3 (2020) voor de hele wereld. China is daarmee het derde land dat een zogenaamd global navigation satellite system (GNSS) heeft. De andere twee landen die dat ook hebben ontwikkeld, zijn Amerika (GPS) en Rusland (Glonass). China werkt al geruime tijd samen met Rusland op het gebied van uitwisselen van satelliet data en sloot in 2018 en 2023 overeenkomsten met Rusland hiervoor.
BDS wordt binnen China o.a. toegepast in de landbouw, transport, bosbouw, visserij, de openbare veiligheid en bij het voorkomen van rampen.
Afbeelding 2. Lancering 55e BDS satelliet.
Bron: http://en.beidou.gov.cn/MULTIMEDIA/PHOTO/202007/t20200714_20781.html
Megaconstellaties
China is sinds 2024 bezig met het bouwen en lanceren van drie megaconstellaties (netwerken van duizenden satellieten die samenwerken in de ruimte) om wereldwijd breedband satelliet internet aan te kunnen bieden, ook in afgelegen gebieden. Alle drie projecten zijn gericht op lage omloopbanen om de aarde (Low-Earth Orbit, afgekort als LEO, d.w.z. in een baan die maximaal 2.000 km van de aarde is verwijderd). Online is beperkt informatie beschikbaar.
G60 Starlink
De eerste megaconstellatie is het Duizend Zeilen Constellatie Plan (千帆星座计划, qianfan xingzuo jihua, ook wel G60 Starlink project , G60星链 dan wel Spacesail Constellation genoemd; geen officiële website). De eerste 18 satellieten voor dit project zijn in augustus 2024 gelanceerd. In 2030 zouden er in totaal 15.000 satellieten de ruimte in moeten zijn gegaan voor dit project, dat een reactie is op de Amerikaanse Starlink satellieten van Elon Musk en OneWeb voor de zakelijke wereld. Het project wordt getrokken door het staatsbedrijf Shanghai Spacecom Satellite Technology (SSST), ook wel genaamd Shanghai Yuanxin Satellite Technology Co., Ltd. danwel SpaceSail.
Guowang
De tweede megaconstellatie is het Guowang project (国网, guowang danwel 卫星互联网系列卫星 weixing hulian wang xilie weixing, Satellite Internet Series Satellites van het staatsbedrijf China Satellite Network Group (中国卫星网络集团有限公司, China SatNet, geen website) om een wereldwijd 6G internet netwerk op te zetten. De eerste van de in totaal 13.000 satellieten hiervoor zijn in december 2024 gelanceerd.
Honghu-3
Van de derde megaconstellatie, de Honghu-3 (鸿鹄三号), zijn de satellietfrequenties aangemeld bij de International Telecommunication Union (ITU) in mei 2024 door Shanghai Lanjian Hongqing Technology Company (上海蓝箭鸿擎科技有限公司), dat valt onder Landspace Technology Co. Ltd. (蓝箭航天空间科技股份有限公司). De registratie vermeldt dat het om een project met 10.000 satellieten gaat dat in 2035 afgerond moet zijn. Op de websites van beide bedrijven is nauwelijks tot geen informatie te vinden over Honghu-3.
De netwerken zullen verbonden worden met het Beidou systeem en waarschijnlijk ook voor militaire doeleinden worden ingezet (dual-use), net als Starlink wordt gebruikt door het Oekraïense leger in de oorlog tegen Rusland.
Een overzicht van bovenstaande en andere satelliet constellaties is te vinden op https://spacemapper.cn/zh-cn/info/satellite/constellation/list/index.html.
Op de maan: Chang'e project
De CNSA heeft in 2004 een plan gepresenteerd om de maan te onderzoeken, het Chang’e project (ook wel genoemd het 中国探月工程, zhongguo tanyue gongcheng, Chinese Lunar Exploration Program, CLEP). Het bestaat uit vier fasen met onbemande lanceringen naar de maan.
Tijdens fase 1 (2007-2012) werden orbiters (ruimtevaartuigen die in een baan om de maan draaien) gelanceerd om de maan te verkennen en te onderzoeken. Hiervoor zijn twee ruimtesondes (onbemande ruimtevaartuigen voor onderzoek) gebruikt, de Chang’e-1, die in 2007 werd gelanceerd en de Chang’e-2 , die in 2010 werd gelanceerd en foto’s maakten en het maanlandschap in kaart brachten.
In de tweede fase (2013- 2019) werden er in december 2013 door de ruimtesonde Chang’e-3 een maanlander en een maanrover (genaamd Yutu) op de maan gezet om het maanoppervlak te bestuderen, beelden te maken en naar de aarde te sturen en bodemonderzoek te doen. De Chang’e-4 (januari 2019) zette ook een maanlander en een maanrover (Yutu 2) op de maan neer, dit keer op de verre zijde van de maan.
Gedurende de derde fase (2020-2024) werden verzamelde grondmonsters naar de aarde gebracht voor onderzoek. Chang’e-5 werd met 3 jaar vertraging gelanceerd (november 2020) vanaf de nieuwe lanceerbasis in Wenchang (Hainan), nadat een eerdere lancering in juli 2017 was mislukt. In oktober 2014 was voor deze missie al een testvlucht uitgevoerd (Chang’e-5 T1).
In de vierde en laatste fase van het project (2024-2030) wordt geconcentreerd op de zuidpool van de maan om daar een ruimtestation te bouwen. De Chang’e-6 ruimtesonde werd op 3 mei 2024 gelanceerd en bracht na 53 dagen monsters van de oppervlakte van de verre zijde van de maan mee terug naar de aarde.
Chang’e-7 staat gepland voor de tweede helft van 2026 en gaat op de zuidpool van de maan op zoek naar water, terwijl Chang’e-8 in 2028 zal worden gelanceerd om de technologie voor het ruimtestation te testen en het ruimtestation (Internatonal Lunar Research Station, ILRS) te bouwen in samenwerking met buitenlandse partners. Voor beide missies is voorafgaand een uitnodiging tot internationale samenwerking gepubliceerd (zie https://www.cnsa.gov.cn/n6758823/n6758838/c6840869/content.html voor Chang'e-7).
Daarna kunnen er astronauten naar de maan worden gezonden en China hoopt op de eerste bemande vlucht naar de maan in 2030.
Ruimtevluchten naar planeten
In juli 2020 heeft China met de Tianwen-1 (天问一号, tianwen yihao) missie een ruimtevaartuig (orbiter) gelanceerd, dat in februari 2021 in een baan rond de planeet Mars kwam en in mei 2021 de Zhurong Marsrover (zie Afbeelding 3) op de planeet Mars heeft gezet met behulp van een lander. De rover, een onbemand robotvoertuig, onderzoekt of er leven en water/ijs op Mars is (geweest) en verzamelt grondmonsters en gegevens over de oppervlakte en atmosfeer van de rode planeet. Sinds mei 2022 ‘slaapt’ de rover, waarschijnlijk doordat er teveel stof op de zonnepanelen is gekomen om weer stroom te genereren.
Afbeelding 3. Zhurong Marsrover
De Tianwen-2 (天问二号, tianwen erhao) missie begon in mei 2025, zal meer dan 10 jaar duren en bestaat uit twee delen. Eerst vliegt een ruimtesonde naar de planetoïde (een kleine planeet die in een baan om de zon zweeft) Kamoʻoalewa (2016HO), die 14-20 miljoen kilometer verwijderd is van de aarde. Deze planetoïde zou afgebroken kunnen zijn van de maan en om dat te onderzoeken zal de planetoïde op afstand worden bestudeerd (remote sensing). Er worden ook oppervlakte monsters genomen met een lander. Deze monsters zullen gelijk worden teruggezonden en eind 2027 aankomen op de aarde.
Meteen daarna zal de ruimtesonde naar de planetoïde 311P/PANSTARRS gaan voor onderzoek. Deze planetoïde lijkt op een komeet, omdat hij meerdere ‘staarten’ lijkt te hebben. Deze 480 meter lange rots draait heel snel rond en zal gedurende een jaar van een afstand worden bestudeerd tijdens de missie. Het duurt ongeveer zeven jaar voor de ruimtesonde om bij de planetoïde-komeet te komen.
Oorspronkelijk stond de vervolgmissie, de Tianwen-3 (天问三号 tianwen sanhao), gepland voor 2030, maar deze is met twee jaar vervroegd naar 2028. Tijdens deze missie worden monsters meegenomen van Mars met een lander en een robot om meer te weten te komen over de geschiedenis van de planeet en over mogelijk leven op Mars. In deze missie wil China samenwerken met buitenlandse partners voor het bestuderen van de oppervlakte monsters van Mars en voor het opzetten van een onderzoeksstation op Mars in de toekomst.
Er zijn inmiddels ook plannen voor een Tianwen-4 missie, die rond 2030 van start zal gaan, waarin de planeet Jupiter en zijn manen onder de loep zal worden genomen.
Ruimtestation Tiangong
China heeft sinds 2021-2022 een permanent ruimtestation. Dit station, Tiangong space station 天宫空间站, ook wel genaamd China Space Station, bestaat uit een kernmodule Tianhe (天和核心舱) en twee onderzoeksmodules, de Wentian (问天实验舱) en de Mengtian (梦天实验舱) die van 2021 tot 2022 zijn gelanceerd.
Het permanente ruimtestation is de laatste stap van het China Manned Space Program (CMS), dat gericht is op het opzetten van bemande ruimtevluchten, een laboratorium in de ruimte en een ruimtestation, in eerste instantie met behulp van Russische ruimtevaarttechnologie en astronauttraining.
Het Tiangong programma begon met Tiangong-1 (zie Afbeelding 4), een tijdelijk, klein ruimtestation dat van 2011 tot 2016 gebruikt werd met een laboratorium voor testen en om ervaring op te doen met het koppelen van ruimtevaartuigen aan het ruimtestation.
Tiangong-2, de opvolger, was eveneens een tijdelijk ruimtestation dat van 2016 tot 2019 werd gebruikt voor het testen van technologie.
Afbeelding 4: Tiangong ruimtestation
Bron: https://www.cmse.gov.cn/xwzx/202301/t20230117_52275.html
Er was in eerste instantie sprake van een tijdelijk Tiangong-3 ruimtestation, maar die missie is in 2017 komen te vervallen en samengegaan met Tiangong-2.
Daarna werd in mei 2020 de Long March 5B draagraket gelanceerd als voorbereiding voor het permanente ruimtestation, fase 3. Bijna een jaar later, in april 2021 werd de Tianhe kernmodule gelanceerd, gevolgd door de Wentian module (juli 2022) en de Mengtian module (oktober 2022).
De bevoorrading van het ruimtestation wordt vervolgens sinds mei 2021 tweemaal per jaar door de Tianzhou vrachtruimtevaartuigen uitgevoerd vanaf lanceerbasis Wenchang, terwijl de Shenzhou ruimtevaartuigen vanaf lanceerbasis Jiuquan de bemande missies voor hun rekening nemen. De laatste bemande missie was in mei 2026 met Shenzhou-23. Het ruimtestation bevindt zich op ruim 400 kilometer boven de aarde en heeft een levensduur van 10-15 jaar.
Er zijn plannen voor uitbreiding van het aantal modules in het kader van internationale samenwerking, waarmee de huidige T-vorm van het ruimtestation de vorm van een kruis zou krijgen.
China ontwikkelt momenteel de Xuntian telescoop (巡天空间望远镜), die naar verwachting in 2027 zal worden gelanceerd en het Tiangong ruimtestation zal gebruiken voor onderhoud.
Aardobservatie: CHEOS
Tot slot heeft China van 2010 tot 2020 het China High-resolution Earth Observation System programme (CHEOS) 高分辨率对地观测系统 gaofen bian lü duidi guance xitong, ook wel genoemd Gaofen project 高分专项) ontwikkeld, waarbij met satellieten scherpe beelden van de aarde en de oceaan worden verzameld. Deze informatie kan bijvoorbeeld worden gebruikt bij rampenbestrijding, om klimaatverandering en de weersomstandigheden in de gaten te houden en voor militaire doeleinden. De CNSA is verantwoordelijk voor de uitvoering van het CHEOS programma.
Het programma bestaat uit verschillende onderdelen: satellieten in de ruimte, luchtschepen in de lucht en grondstations die de data verwerken (zie Afbeelding 5) en is, net als het CMS programma (bemande ruimtevaart) en het CLEP programma (maanverkenning), onderdeel van het "Overzicht van het Nationale Middellange en Langetermijn Plan voor Wetenschappelijke en Technologische Ontwikkeling (2006-2020)" (国家中长期科学和技术发展规划纲要（2006-2020年).
Afbeelding 5: CHEOS. Bron: CNSA
CAST heeft voor dit project de Gaofen-satellieten ontwikkeld (Gaofen 1-14) die worden gecombineerd met onbemande luchtschepen om in de ruimte de beelden te verzamelen. Gaofen-1 is in 2013 gelanceerd en Gaofen-7 in 2019. De satellieten(constellaties) van Gaofen-8 tot en met -14 worden (ook) voor militaire doeleinden gebruikt, waardoor er beperkte informatie over beschikbaar is.
De Haiyang 海洋 satellieten, ontwikkeld door de National Satellite Ocean Application Service (NSOAS, 国家卫星海洋应用中心 guojia weixing haiyang yingyong zhongxin, dat valt onder het Ministry of Natural Resources), verzamelen mariene data (oceaan, zee). Momenteel zijn er 7 satellieten in gebruik: HY-1C, HY-1D, HY-2B, HY-2C, HY-2D, HY-3A en de HY-4-01.
Het China Centre For Resources Satellite Data and Application (CRESDA , 中国资源卫星应用中心, 1991) verzamelt data van 31 landsatellieten (o.a. CBERS-4, ZiYuan, HuanJing en GaoFen satellieten). Een overzicht van alle CRESDA-satellieten is hier te vinden. Het centrum valt onder de CAST en de CNSA.
De CBERS-satellieten, een afkorting van China-Brazil Earth Resources Satellite program, vertegenwoordigen een samenwerkingsverband uit 1999. De ZiYuan-1 satelliet (资源一号卫星 ziyuan yihao weixing) werd later de CBERS-1 (1999-2003) genoemd, terwijl ZiYuan-2 ook voor militaire doeleinden werd ingezet (surveillance) en ZiYuan-3 is ontwikkeld door CAST. Zi-Yuan-3 bestaat uit meerdere satellieten, waarvan alleen de oudste, ZiYuan-3 01 niet meer actief is. ZiYuan-3 02 (2016) en 3 03 (2020) en 3 04 (2025) zijn nog actief en brengen het aardoppervlak in kaart.
De HuanJing satellieten (环境) zijn ontwikkeld door CAST en verzamelen milieu- en landdata, o.a. ter voorkoming van rampen. HuanJing-1 bestond uit 3 satellieten die niet langer actief zijn. HuanJing-2 satellieten (zie Afbeelding 6) zijn gelanceerd tussen 2020 en 2023 en worden ingezet voor milieubescherming, water- en gewassenbeheer. De constellatie bestaat uit 4 satellieten (2A, 2B, 2E en 2F).
Afbeelding 6. HuanJing 2E.
Bron: https://www.eoportal.org/satellite-missions/hj-2#eop-quick-facts-section
De Fengyun satellieten (FY series 1-4, 风云卫星, letterlijk vertaald "wind en wolken satelliet") maken sinds 1988 deel uit van het nationale meteorologisch programma en worden gebruikt door de China Meteorological Administration (中国气象局 zhongguo qixiang ju) om klimaatveranderingen en het weer in kaart te brengen.
Aardobservatie data portalen
Het ChinaGEOSS Data Sharing Network (ChinaGEOSS) is het Chinese centrale dataportaal dat deelneemt aan de Group on Earth Observations (GEO), een intergouvernementele organisatie waarbinnen China zeer actief is en data deelt met de internationale gemeenschap voor wetenschappelijke doeleinden. China focust daarbij op Zuid-Zuid ontwikkelingssamenwerking.
Het China Platform of Earth Observation System (国家遥感数据与应用服务平台guojia yaogan shuju yu yingyong fuwu pingtai) is een nationaal platform dat data beschikbaar stelt aan (inter)nationale overheidsinstanties en onderzoekers na registratie.
