China vs Japan en de Pinnacle eilanden
Conflict over de Senkaku / Diaoyu / Pinnacle Eilanden
Waarom maken Japan en China al sinds 1970 ruzie over een onbeduidend groepje eilanden in de Oost-Chinese zee?
Het gaat om een groep van acht onbewoonde eilandjes/rotsen gelegen tussen Taiwan en Japan, 330 kilometer verwijderd van de Chinese kust en 170 kilometer van Japan (zie Afbeelding 1). De Japanners noemen de eilandengroep de Senkaku eilanden, in het Chinees worden ze de Diaoyu eilanden genoemd en de Engelse naam ervoor is de Pinnacle eilanden.
Afbeelding 1. Locatie van de Senkaku Eilanden
Bron: https://www.city.ishigaki.okinawa.jp/material/files/group/9/senkaku(engrish).pdf
In 1969 werd een rapport van de Economische Commissie voor Azië en het Verre Oosten (ECAFE) van de Verenigde Naties gepubliceerd. Daarin stond dat er zich enorme olie- en gasvoorraden in de zeebodem tussen Japan en Taiwan bevinden. Dat maakte het gebied ineens heel interessant voor zowel China als Japan en beide landen begonnen vanaf 1971 de eilandengroep publiekelijk te claimen.
Chinese claim
China’s claim op de Pinnacle Eilanden dateert uit 1971, toen het Ministerie van Buitenlandse Zaken protesteerde tegen de Okinawa Reversion Statement en de eilanden opeiste.
De onderbouwing van de Chinese claim is uitgelegd in een White Paper uit 2012 en draait om het begrip “historische titel”. Oude Chinese reisverslagen uit de 16e eeuw van keizerlijke gezanten die naar het koninkrijk Riukiu voeren (tegenwoordig vallen deze eilanden onder de Japanse prefecturen Okinawa en Kagoshima) om een nieuwe koning te kronen, vermelden dat ze onderweg langs de Pinnacle eilanden kwamen. Het koninkrijk Riukiu betaalde als vazalstaat tribuut aan China. Ook bestaan er oude Chinese kaarten waarop de Pinnacle Eilanden staan weergegeven met Chinese namen. Dit geeft aan dat de Chinezen bekend waren met de eilanden. Toen Japan in 1879 het koninkrijk Riukiu annexeerde, stopten de reizen van de Chinese gezanten en raakte de vaarroute in de vergetelheid bij de Chinezen.
Verder verwijst China naar het Verdrag van Shimonoseki van 1895 tussen Japan en China. Japan had China verslagen in de Eerste Chinees-Japanse Oorlog en China moest volgens het Verdrag gebieden afstaan aan Japan, waaronder het eiland Formosa (het huidige Taiwan) en alle bijbehorende eilanden. China is van mening dat de Pinnacle Eilanden behoren bij Taiwan.
Toen Japan zich overgaf aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, moest Tokio volgens de Cairo Verklaring (1943) alle gebieden die het van China had gestolen, zoals Formosa, teruggeven aan China. De Chinese uitleg is dat hiermee ook de Pinnacle eilanden weer terug bij China kwamen na het Verdrag van Shimonoseki.
Vanaf 1951 namen de Amerikanen met het Verdrag van San Francisco het administratieve bestuur van het gebied waarin de Pinnacle Eilanden lagen over van Japan (trusteeship). Deze situatie eindigde in 1971 met de Okinawa Reversion Agreement, toen Japan weer volledig bestuur kreeg over het gebied. De Chinezen waren boos dat ze niet bij het opstellen van het Verdrag van San Francisco betrokken waren geweest, maar vinden dat de Pinnacle Eilanden buiten het verdrag vallen. Ze hebben nooit protest aangetekend tegen het Verdrag van San Francisco, waarschijnlijk doordat het samenviel met de turbulente periode van de oprichting van de Volksrepubliek China in 1949.
In 1972, één jaar na het Okinawa Reversion Agreement, dook in Taiwan een decreet van de Chinese keizerin-weduwe Cixi op uit 1893, waarin drie van de Pinnacle eilanden aan een Chinese zakenman-apotheker werden geschonken. Het decreet is nooit uitgevoerd en documentonderzoek leidde tot de conclusie dat het waarschijnlijk om een vervalsing gaat.
Japanse claim
In de Basic View on the Sovereignty over de Senkaku Islands (1972) licht Japan haar claim toe met een focus op het ontdekken van terra nullius, d.w.z. niemandsland. Tokio redeneert dat de Chinezen nooit voet aan wal hebben gezet op de eilandengroep of het hebben geannexeerd dan wel effectieve controle hebben uitgeoefend met wetgeving en dat de eilanden dus niemands eigendom waren.
Met verschillende overheidsbesluiten heeft Japan de eilandengroep geleidelijk geannexeerd en toegevoegd aan de prefectuur Okinawa in het uiterste zuiden van Japan tussen 1895 en 1920. Het (geheime) Kabinetsbesluit van 14 januari 1895 werd genomen een paar maanden voor het ondertekenen van het Verdrag van Shimonoseki en dus net voor het einde van de Eerste Chinees-Japanse Oorlog. Het Besluit beval het plaatsen van nationale gedenkstenen op twee van de Senkaku eilandjes (wat pas 75 jaar later gebeurde, kort na de publicatie van het ECAFE rapport) en het opnemen van deze twee eilandjes in de prefectuur Okinawa. In 1902 noemt Verordening nr. 49 van de prefectuur Okinawa alle Pinnacle eilandjes met uitzondering van één, dat uiteindelijk in 1920 via een mededeling in de Officiële Gazette wordt geannexeerd door Japan.
De Japanse overheid verpachtte enkele van de eilanden in 1896 voor een periode van 30 jaar aan de zakenman Koga, die de eilandengroep in 1884 had “ontdekt”. Diens zoon kocht de eilanden van de Japanse regering in 1932 en verkocht ze in 1972 aan de Kurihara familie. In 2012 (rond de tijd van de publicatie van China’s White Paper) kocht de Japanse overheid de eilanden en nationaliseerde ze.
Japans standpunt is dat de eilandengroep nooit van China is geweest en daarom ook niet teruggegeven hoeft te worden volgens de Cairo Verklaring en de Okinawa Reversion Agreement.
Internationaal
recht
In internationale jurisprudentie worden er verschillende begrippen gebruikt voor het claimen van nieuw en tot nog toe onbekend grondgebied. Ontdekking van terra nullius (onbekend, niet-geclaimd land) is daarbij de eerste maar onvolledige stap naar een volledige eigendomstitel. Het nieuwe gebied alleen zien en er langs varen is niet genoeg, er moet op zijn minst een claim op het gebied worden gelegd, bijvoorbeeld met een symbolisch ritueel zoals een vlag of gedenksteen plaatsen of door middel van een publieke bekendmaking, zodat een ander land geen aanspraak kan maken op het gebied.
Een volgende stap is om binnen een redelijke termijn na de ontdekking effectieve controle te gaan uitoefenen over het gebied, bijvoorbeeld door het gebied te registeren in de kadastrale registers, te patrouilleren in de wateren rondom het gebied, visvergunningen af te geven of door er permanente nederzettingen voor militairen of burgers te bouwen.
Een historische titel claimen is mogelijk wanneer je een gebied als eerste hebt ontdekt ooit in een ver verleden, maar dit moet wel opgevolgd worden door een symbolische of effectieve bezetting van het gebied, waarmee je aangeeft dat je controle uitoefent over dit gebied.