China en zeldzame aardmetalen
中东有石油， 中国有稀土
“Het Midden Oosten heeft olie, China heeft zeldzame aardmetalen”
Uitspraak Deng Xiaoping, januari 1992.
China voert een beleid van nationale grondstoffenzekerheid (国家稀土资源保障) voor zeldzame aardmetalen. Sinds 2014 is de Chinese zeldzame aardmetalenindustrie gecentraliseerd, terwijl nationale wetgeving en een online traceringssysteem de staatscontrole verder moeten vergroten en moet voorkomen dat de technologie zich naar het buitenland verspreidt.
Met 44 miljoen ton aan zeldzame aardmetalenreserves beschikt China over ruim 1/3 van de wereldwijde reserves (zie Afbeelding 1), gevolgd door Vietnam en Brazilië met reserves van elk ongeveer 22 miljoen ton. Binnen de toeleveringsketen van zeldzame aardmetalen is China zeer dominant. Het land voert momenteel zo'n 70% van de wereldwijde mijnbouwextractie uit en 90% van de wereldwijde raffinage (chemische scheiding van de mineralen).
Afbeelding 1. Wereldwijde reserves van zeldzame aardelementen. Bron: Science Photo Library.
Wat zijn zeldzame aardmetalen?
Er zijn in totaal 17 zeldzame aardmetalen, globaal verdeeld in een zware en lichte variant:
-
10 zware aardmetalen (dysprosium, erbium, europium, gadolinium, holmium, lutetium, terbium, thulium, ytterbium, yttrium),
-
6 lichte aardmetalen (cerium, lanthanium, neodymium, praseodymium, promethium en samarium) en
-
scandium (aparte categorie).
Waarvoor worden ze gebruikt?
Zeldzame aardmetalen gelden als de ‘vitamine van de industrie’.
De zware variant kan goed tegen hoge temperaturen en heeft sterke magnetische en optische eigenschappen. De metalen worden o.a. gebruikt in de ruimtevaart en medische apparatuur (MRI-scanners, medische lasers) en in glasvezelkabels.
Lichte zeldzame aardmetalen hebben o.a. licht-geleidende, fluorescerende of magnetische eigenschappen en worden bijvoorbeeld gebruikt voor consumentenelektronica, batterijen, elektromotoren van auto’s, televisieschermen, cameralenzen en windturbines.
China's zeldzame aardmetalen reserves
China heeft grote reserves aan zeldzame aardmetalen, welke geografisch te verdelen zijn in drie hoofdregio’s (zie Afbeelding 2):
-
noordelijke regio (rood): in de provincie Binnen-Mongolië dichtbij de stad Baotou bevindt zich de grootste zeldzame aardmetalen mijn ter wereld, de Bayan Obo Rare Earth Mine (白云鄂博稀土矿); verder heeft de provincie Shandong de Shandong Weishan Rare Earth Mine (山东微山稀土矿); in deze regio worden voornamelijk lichte zeldzame aardmetalen gevonden.
-
zuidelijke regio (blauw): omvat 7 provincies (Jiangxi, Hunan, Guangdong, Fujian, Guangxi, Yunnan en Guizhou). De locatie bij Ganzhou in de provincie Jiangxi wordt ook wel de Chinese Zeldzame Metalen Vallei (中国稀金谷) genoemd vanwege de enorme reserves zware aardmetalen in de bodem. Ook de regio Longyan, provincie Fujian, heeft reserves zware zeldzame aardmetalen, waaromheen een volledige verwerkingsketen is opgezet.
-
westelijke regio (geel): omvat de provincie Sichuan met de Maoniuping Rare Earth Mine (牦牛坪稀土矿) en de Dechang Dalucao Rare Earth Mine (大陆槽稀土矿).
Afbeelding 2. China’s reserves zeldzame aardmetalen. Bron: Peking University.
Centralisatie
De Chinese zeldzame aardmetalenindustrie is sterk gecentraliseerd en genationaliseerd met 2 grote staatsbedrijven die sinds 2021 de jaarlijkse nationale productie- en mijnbouwquota ontvangen:
-
China Northern Rare Earth Group (中国北方稀土集团 zhongguo beifang xitu jituan) in Baotou . Dit staatsbedrijf is opgericht in 1961 en focust op lichte zeldzame aardmetalen.
-
China Rare Earth Group (中国稀土集团 zhongguo xitu jituan) in Ganzhou. Dit staatsbedrijf is in 2021 ontstaan na een fusie en richt zich op zware zeldzame aardmetalen.
In 2014 werd de Chinese zeldzame aardmetalen industrie geherstructureerd en gecentraliseerd in zes grote bedrijfsgroepen, de Big Six, conform de “ Richtlijnen voor de Oprichting van Grote Groepen Zeldzame Aardmetalenbedrijven” (大型稀土企业集团组建工作指引) (volledige tekst niet online beschikbaar):
-
Aluminum Corporation of China (Chinalco) 中国铝业集团有限公司
-
China Minmetals Corporation (Minmetals) 中国五矿集团有限公司
-
China Southern Rare Earth Group Co., Ltd. 中国南方稀土集团有限公司
-
Guangdong Rare Earth Industry Group Co., Ltd.广东省稀土产业集团有限公司
-
China Northern Rare Earth (Group) High-Tech Co., Ltd. 中国北方稀土(集团)高科技股份有限公司
-
Xiamen Tungsten Co., Ltd. 厦门钨业股份有限公司
De eerste 4 bedrijven in het lijstje zijn inmiddels opgegaan in de China Rare Earth Group, terwijl Xiamen Tungsten Co. Ltd zelfstandig is gebleven maar voor haar zeldzame aardmetalentak nauw samenwerkt met China Rare Earth Group en geen eigen quota ontvangt.
Deze quota worden sinds 2025 niet meer openlijk gepubliceerd en gezien als gevoelige industriële informatie. Het Ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen (MNR) maakte in het verleden altijd de mijnbouwquota’s bekend, terwijl het Ministerie van Industrie en IT (MIIT) dit deed voor de smelt- en scheidingsquota’s. Ter referentie zijn hier de beide quota’s voor 2024 te vinden.
Chinees beleid
Het Chinese beleid rondom de zeldzame aardmetalen wordt gezamenlijk uitgevoerd door o.a. het Ministerie van Industrie en IT (MIIT), het Ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen (MNR) en de Nationale Ontwikkelings- en Hervomingscommissie (NDRC).
In de Chinese regelgeving rondom de zeldzame aardmetalenindustrie komt de sterke centralisatie en staatscontrole duidelijk naar voren.
Nationaal kwantiteitscontrolebeleid
De “Tijdelijke Maatregelen voor de volledige controle en het beheer van de winning, verwerking en scheiding van zeldzame aardmetalen” van 28 juli 2025 (Besluit 71) (稀土开采和稀土冶炼分离总量调控管理暂行办法) vermelden een gecentraliseerd kwantiteitscontrolebeleid met jaarlijkse industriële doelstellingen uitsluitend voor de aangewezen staatsproductiebedrijven.
Nationaal traceerbaarheidsinformatiesysteem
Illegale mijnbouw wordt streng bestreden (zie Regelgeving Beheer Zeldzame Aardmetalen Besluit nr 785 april 2024) en onder andere daarvoor is een traceerbaarheidsinformatiesysteem (稀土产品追溯信息系统, xitu chanpin zhuisu xinxi xitong) ontwikkeld (zie “Tijdelijke maatregelen voor het beheer van de informatietraceerbaarheid van zeldzame-aardeproducten” (2025) 稀土产品信息追溯管理办法 (暂行)) voor het centrale beheer van het gehele proces van zeldzame aardmetalenproducten door integratie van gegevens met betrekking tot quota voor de winning van zeldzame aardmetalen en exportvergunningen.
Nationaal exportcontrolesysteem
Op 1 december 2020 nam China de “Wet op Exportcontrole” aan (中华人民共和国出口管制法), waarmee exportcontroles werden ingesteld voor dual-use goederen en technologieën. De wet werd verder uitgewerkt in de update van 1 december 2024 (中华人民共和国两用物项出口管制条例).
Het Ministerie van Handel plaatste met Mededeling 23 uit 2023 gallium en germanium op de lijst met dual-use goederen, terwijl Mededeling 18 uit 2024 zeven zeldzame aardmetalen aan de lijst toevoegde (dysprosium, gadolinium, lutetium, samarium, scandium, terbium en yttrium).
Met Mededeling 57 uit 2025 werden de zeldzame aardelementen holmium, erbium, thulium, europium en ytterbium aan de lijst toegevoegd, wat het totaal op 14 van de 17 zeldzame aardelementen brengt, hoewel na de onderhandelingen tussen Trump en Xi in Busan in 2025 (zie Afbeelding 3) de laatste maatregel is opgeschort tot november 2026.
Afbeelding 3. Ontmoeting Trump-Xi in Busan, oktober 2025. Bron: Chinese MOFA.
Op de website van de Europese Commissies worden de Chinese sancties bijgehouden.
Als gevolg van deze exportcontroles is de aanvoer van zeldzame aardmetalen vanuit China naar de EU niet constant, wat negatieve gevolgen heeft voor de productie in bijv. de defensiesector en de auto-industrie.
Exportbeperking technologie-overdracht
Op 9 oktober 2025 werd Mededeling nr 62 aangenomen inzake de exportbeperking op zeldzame aardelementen technologie. Voor dit soort technologieën dient een exportvergunning te worden aangevraagd. China probeert met deze wetgeving de verspreiding van de kennis over het verwerken van zeldzame aardmetalen naar het buitenland te voorkomen:
"Artikel VII. Chinese burgers, rechtspersonen en niet-ingeschreven organisaties mogen zonder toestemming geen substantiële hulp of steun verlenen aan activiteiten in het buitenland met betrekking tot de winning, het smelten en scheiden van zeldzame aardmetalen, het smelten van metalen, de productie van magnetische materialen of de recycling van secundaire grondstoffen van zeldzame aardmetalen". (vert.)
Twee soorten exportcontrole lijsten
Het Chinese Ministerie van Handel hanteert bij het exportcontrolesysteem twee soorten exportcontrolelijsten:
-
een lijst van dual-use goederen, waarvoor een exportvergunning moet worden aangevraagd (两用物项出口管制清单). Hieronder vallen inmiddels ook meerdere zeldzame aardmetalen.
-
een sanctielijst met buitenlandse bedrijven en organisaties waaraan Chinese exporteurs deze dual-use goederen niet mogen leveren, ook niet via derden (Exportcontrole lijst van het Ministerie van Handel (出口管制管控名单 chukou guanzhi guankong mingdan, die wordt bijgehouden door Opensanctions). Het Nederlandse bedrijf IHC Merwede Holding B.V., dat zich met het delven van mineralen bezighoudt en maritieme technologie voor defensie levert, staat o.a. op deze lijst. Er lijkt geen volledige Chinese lijst beschikbaar te zijn, de nieuw toegevoegde bedrijven worden in aparte officiële mededelingen (公告) gepubliceerd op de website van het Ministerie van Handel. In eerste instantie waren het voornamelijk Amerikaanse bedrijven die op de lijst stonden, in reactie op de tarievenoorlog, China’s steun aan Rusland in de oorlog met Oekraïne en de Amerikaanse handelssanctielijst “Unverified List” waarop sinds 2014 veel Chinese bedrijven staan.
Europese afhankelijkheid van China
Europa heeft momenteel geen eigen mijnen voor het delven van zeldzame aardmetalen, maar er zijn wel reserves aanwezig in de bodem.
De grootste voorraad bevindt zich in Noorwegen in het Fen-complex dat bijna 16 miljoen ton zeldzame aardmetalen reserves omvat, maar nog ontgonnen moet worden. Verder zijn er kleinere voorraden in Groenland (Kvanefjeld,, Zweden (Per Geijer afzetting in Kiruna) en Finland (Sokli afzetting in Lapland en de Korsnäs mijn in west-Finland), maar o.a. door strenge milieuwetgeving worden deze (nog) niet gedolven.
Europa beschikt verder over slechts twee verwerkingsfaciliteiten van zeldzame aardmetalen, waarvan 1 in Frankrijk (Solvay in La Rochelle https://www.solvay.com/en/our-company) en 1 in Estland (Rare Earth Magnet Facility van Neo Performance Materials in Narva).
China was in 2025 de grootste handelspartner van de EU voor bijna de helft van de import van zeldzame aardmetalen, gevolgd door Rusland en Maleisië (zie Afbeelding 4).
Afbeelding 4. Import van zeldzame aardmetalen in de EU.
Bron: Europese Commissie. Source dataset: ds-045409
Diversificatie aanvoer
Door het wereldwijde bijna-monopolie van China in verschillende onderdelen van de productieketen, o.a. de delving (60%) en verwerking (88%), van de zeldzame aardmetalen, ziet de EU zich genoodzaakt om haar afhankelijkheid van China te verminderen door diversificatie van de aanvoer.
De EU heeft daartoe recentelijk de samenwerking opgezocht met o.a. Latijns-Amerika (EU-Mercosur Partnership Agreement 2025 met de Mercosur landen Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay), Canada, de VS (EU-US Action Plan for Critical Minerals Supply Chain Resilience, april 2026) en Australië en heeft een wereldwijd netwerk, het European Raw Materials Alliance (ERMA) opgezet (zie Afbeelding 5) voor innovatie en het voorkomen van onderbrekingen in de toeleveringsketens van zeldzame aardmetalen.
Tegelijkertijd wordt ingezet op een recycle beleid.
Afbeelding 5. ERMA. Bron: https://eitrawmaterials.eu/erma
Minerals Security Partnership
Verder doet de EU mee in het Minerals Security Partnership (MSP), waarin Australië, Canada, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, India, Italië, Japan, Noorwegen, Zuid- Korea, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en de Europese Commissie samenwerken in kritieke mineralen projecten om betrouwbare toeleveringsketens te creëren.
CRMA
Met de EU Critical Raw Materials Act (CRMA) van 2024 stelt de EU zichzelf doelstellingen voor 2030 om dan in eigen beheer 10% te kunnen delven, 40% te verwerken en 25% te recyclen en niet meer dan 65% per jaar van elk mineraal van 1 aanbieder af te nemen.
Verder moet met het stockpiling initiatief van december 2025, onderdeel van het RESourceEU Action Plan een noodvoorraad van zeldzame aardmetalen worden aangelegd op verschillende plekken binnen Europa, waaronder de haven van Rotterdam om onderbrekingen in de toeleveringsketens van zeldzame aardmetalen in de toekomst te voorkomen.
European Critical Raw Materials Centre
Een ander onderdeel van het RESourceEU Action Plan is de oprichting van een European Critical Raw Materials Centre eind 2026, dat verantwoordelijk wordt voor het garanderen van toegang tot zeldzame aardmetalen voor de EU.
Conclusie
De EU's afhankelijkheid van China voor de levering en verwerking van zeldzame aardmetalen is niet in een paar jaar tijd opgelost. Er zijn maatregelen genomen voor een betrouwbare en gediversifieerde toeleveringsketen en het aanleggen van eigen reserves, maar de doelstellingen die de EU voor zichzelf heeft gesteld voor 2030 lijken een langere adem nodig te hebben.
Ondertussen zet China haar dominantie in de zeldzame aardmetalen industrie in als strategisch wapen om druk te kunnen uitoefenen op het buitenland en als reactie op Amerikaanse en EU-sancties.
