China & de Noordpool

China en de noordpool

China noemt zichzelf een ‘near-Arctic state’, oftewel een ‘land dat dichtbij de Noordpool ligt’. Dit is een duidelijke aanwijziging dat China interesse heeft in het noordpoolgebied.

In 2018 publiceerde China haar beleid voor de Noordpool en noemt daarin het opzetten van een ‘Polar Silk Road’ oftewel een ‘Zijderoute voor de Noordpool’. Het doel is om de vaarroutes in het noordpoolgebied te onderzoeken en te ontwikkelen.

De Chinezen zijn al op verschillende manieren actief in het noordpoolgebied. Vaak samen met arctische landen (die wél aan de Noordpool grenzen), voeren ze onderzoek uit naar het veranderende weer in het noordpoolgebied en de invloed die dat heeft op o.a. Tibet en de Chinese kustgebieden. De Chinese samenwerking met de verschillende arctische landen staat hieronder per land beschreven. Verder voert China onderzoekexpedities uit met haar ijsbrekers /onderzoeksschepen om de vaarroutes te verkennen en om onder water bodemonderzoek te doen.

Ook zijn de Chinezen geïnteresseerd in de vele kostbare grondstoffen die op de Noordpool in de bodem zitten en nu door het smelten van het ijs bereikbaar worden.

Inleiding

China noemt zichzelf een near-Arctic state, oftewel een ‘land dat dichtbij de noordpool ligt’. Hoewel deze nieuwe term veel commentaar kreeg, geeft dit aan dat China zeer geïnteresseerd is in het noordpoolgebied. China is geen arctisch land, wat inhoudt dat het niet grenst aan het noordpoolgebied, in tegenstelling tot de acht arctische landen voor wie dat wel het geval is (Canada, Denemarken (Groenland), Finland, IJsland, Noorwegen, Rusland, Verenigde Staten, Zweden). De acht arctische landen zijn verenigd in de Arctic Council, waarin China sinds 2013 observer status heeft verkregen, wat inhoudt dat het aan de vergaderingen en werkgroepen deelneemt, maar geen recht heeft om bij belangrijke beslissingen mee te stemmen.

In 2018 publiceerde Beijing het White Paper China's Arctic Policy (Chinese versie) en noemt daarin het opzetten van een Polar Silk Road, een transportroute door het noordpoolgebied. Als aandachtspunten voor haar arctische beleid noemt China onderzoek naar het noordpoolgebied, de grote voorraad grondstoffen en energiebronnen die vrijkomen voor exploitatie met het smelten van de ijskap, milieubescherming, transportroute voor zeevaart, visserij en toerisme. Ook in de Vijfjarenplannen van China is aandacht voor het noordpoolgebied.

Een Amerikaans rapport over een bodemonderzoek van het noordpoolgebied uit 2008 (Circum-Arctic Resource Appraisal (CARA), U.S. Geological Survey (USGS)) geeft aan dat er niet alleen grote hoeveelheden olie en gas in de bodem zitten, maar ook diamant, goud, zilver, koper en andere grondstoffen. Met het verdwijnen van het ijs op de noordpool, wordt het mogelijk deze energiebronnen en grondstoffen te delven. China heeft voor haar economische ontwikkeling veel grondstoffen en energiebronnen nodig en vindt het belangrijk om niet te afhankelijk te zijn van één leverancier. Aangezien het geen arctisch land is, ziet het zich genoodzaakt samen te werken met de arctische landen om toegang te krijgen tot de grondstoffen in het noordpoolgebied en voor arctisch onderzoek.

De Chinezen zijn al op verschillende manieren actief in het noordpoolgebied. Vaak in bilaterale samenwerkingsverbanden met arctische landen, voeren ze onderzoek uit naar klimaatverandering en de weersomstandigheden in het noordpoolgebied. Verder verkennen de Chinese ijsbrekers/onderzoeksschepen met onderzoekexpedities de vaarroutes in het arctische gebied en voeren onderwater bodemonderzoek uit. Ook heeft China verschillende onderzoeksstations in het noordpoolgebied, o.a. in Spitsbergen.

China heeft in 1925 het Spitsbergen Verdrag (ook wel Svalbard Verdrag genoemd, naar de officiële Noorse naam die de archipel sinds 1925 heeft) ondertekend. Artikel 3 bepaalt dat alle landen die hebben ondertekend op en rondom de Spitsbergen archipel gelijke rechten hebben op o.a. mijnbouw en visserij.

Hieronder worden China’s activiteiten in het noordpoolgebied en haar relaties met de verschillende arctische landen verder uitgewerkt.

North Sea Route (NSR)

Door de klimaatverandering stijgt de temperatuur op aarde en smelt het ijs in het noordpoolgebied snel. Langs de noordelijke kust van Rusland komt zo een vaarroute beschikbaar die steeds langer ijsvrij is gedurende het jaar.

Deze zogenaamde Noordoostelijke Zeeroute (North Sea Route), die door het noordpoolgebied loopt van de Beringzee in de Grote Oceaan, via de Oost-Siberische Zee naar de Barentszee (zie Afbeelding 1), is voor China een snellere transportroute naar Europa dan de route onderlangs via de Straat van Malakka, India en het Suezkanaal. Door de kortere afstand via het noordpoolgebied kan worden bespaard op tijd en transportkosten.

Afbeelding 1. Noordoostelijke route in rood en de route via het Suezkanaal in blauw.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Noordoostelijke_Doorvaart

Er zijn echter ook verschillende minpunten aan het gebruik van deze nieuwe route. De weersomstandigheden in het noordpoolgebied zijn extreem en als er iets met een vrachtschip of met de bemanning gebeurt, dan kunnen hulpdiensten de plek niet altijd even gemakkelijk bereiken. Verder is de vaarroute (nog) niet het gehele jaar door te gebruiken en vooral in de winter moet gebruik worden gemaakt van ijsbrekers om er doorheen te kunnen varen met vrachtschepen. Rusland heeft in 2020 nationaal beleid ontwikkeld (Rules of Navigation in the water area of the Northern Sea Route, Resolution 1487), waarbij schepen een Russische vergunning moeten kopen bij de North Sea Route Administration (NSRA) om de route langs de Russische kust te mogen gebruiken. De Russen stellen bovendien eisen aan het gebruik van een Russische ijsbreker of ijspiloten. Al deze factoren brengen extra kosten met zich mee, maar nog steeds zou deze route goedkoper en sneller zijn dan de huidige route via het Suezkanaal.

De verwachting is dat de vaarroute in 2050 helemaal ijsvrij zal zijn en er dus het gehele jaar gebruik van kan worden gemaakt zonder ijsbrekers. China gebruikt nu de zeer drukke vaarroute via de Straat van Hormuz (een smalle doorgang van de Perzische Golf naar de Golf van Oman) en de Straat van Malakka (tussen Sumatra, Indonesië en Malakka, Maleisië, zie Afbeelding 2) voor de aanvoer van bijvoorbeeld olie uit de Perzische Golf. Door piraterij en de smalle doorgang, vinden de Chinese leiders het gebruik van de Straat van Malakka een risico en noemen deze situatie het ‘Malakka Dilemma’. De doorgang van de Straat van Malakka is gemakkelijk te blokkeren en dat is een belangrijke reden waarom China niet volledig afhankelijk wil zijn van dit smalle kanaal dat de Zuid-Chinese Zee verbindt met de Indische Oceaan. China is daarom geïnteresseerd in de Noordoostelijke Zeeroute als alternatieve vaarroute.

Een vergelijkbare situatie bestaat voor de Straat van Hormuz, die – net als de Straat van Malakka - gemakkelijk afgesloten kan worden (zoals Iran sinds mei 2026 heeft laten zien na de Amerikaanse aanvallen) en een belangrijke doorgang is voor tankers die olie verschepen vanuit de Perzische Golf naar de rest van de wereld.

Afbeelding 2. Straat van Hormuz en Straat van Malakka.

Afb 1 noordoostelijke route en route via Suezkanaal

Afb 2 Straat van Hormuz en Straat van Malakka

Polar Silk Road

China heeft in 2013 de oude Zijderoute nieuw leven ingeblazen met het idee voor het opzetten van 2 commerciële transport routes die Azië met Europa verbinden en deel uitmaken van het Belt and Road Initiative (BRI): de Silk Road Economic Belt, een route over land via zuidoost-Azië, zuid-Azië, Centraal Azië en Rusland en de 21st Century Maritime Silk Road, een route over zee via zuidoost Azië, het Midden Oosten en Oost-Afrika. In 2017 kwam er een derde route bij, de Polar Silk Road, een route bovenlangs door de Noordelijke IJszee die een langere periode per jaar beschikbaar is door de smeltende ijskap (zie Afbeelding 3). En hier komen de Russische en Chinese belangen samen.

Afbeelding 3. De 3 zijderoutes van het BRI.
Bron: https://www.ucsf.edu.ar/wp-content/uploads/2015/08/ChinaPapiniCesarini.pdf.

Het Russische plan om de Northern Sea Route te ontwikkelen voor commerciële doeleinden kwam voor het eerst ter sprake in de speech van premier Poetin in 2011 tijdens het Second International Arctic Forum “The Arctic – Territory of Dialogue” in Arkhangelsk.

President Xi noemde in september 2013 het gezamenlijk bouwen van een economic belt langs de Zijderoute in een speech gehouden tijdens zijn staatsbezoek aan Kazachstan, wat werd geformaliseerd in formeel beleid in 2015 in The Vision and Actions on Jointly Building the Silk Road Economic Belt and the 21st Century Maritime Silk Road.

In 2014 zette China het Silk Road Fund Co. Ltd. (SRF,丝绸基金, sichou jijin, https://www.silkroadfund.com.cn) op om internationale projecten te financieren op het gebied van o.a. infrastructuur, energie en grondstoffen in het BRI.

In 2015 wordt de economic belt van de Zijderoute gelinkt aan de Eurasian Economic Union (in mei 2014 opgericht door Rusland met Wit-Rusland en Kazachstan om de onderlinge economische samenwerking te bevorderen) met de Joint Statement on Cooperation of Connection Between the Silk Road Economic Belt and Eurasian Economic Union en het Joint Communiqué van 17 december 2015.

De 21st Century Maritime Silk Road werd voor het eerst aangekondigd door president Xi in een speech in 2013 aan het Indonesische parlement:

“China will propose the establishment of an Asian infrastructure investment bank that would give priority to ASEAN countries’ needs. Southeast Asia has since ancient times been an important hub along the ancient Maritime Silk Road. China will strengthen maritime cooperation with ASEAN countries to make good use of the China-ASEAN Maritime Cooperation Fund set up by the Chinese government and vigorously develop maritime partnership in a joint effort to build the Maritime Silk Road of the 21st century”.

In juni 2017 wordt een transportroute via de Noordelijke IJszee (北极航道 beiji hangdao) genoemd als mogelijke derde transportroute voor het BRI in de Vision for Maritime Cooperation under the Belt and Road Initiative en begin 2018 wordt de term Polar Silk Road (冰上丝绸之路 bingshang sichou zhi lu）officieel gebruikt in China’s Arctic Policy als derde transportroute die een verbinding creëert tussen Azië en Europa.

Een maand eerder was het Yamal LNG project van start gegaan, een gezamenlijk project van China en Rusland langs de "IJszijderoute", deels gefinancierd door het Silk Road Fund. De drie Yamal LNG projecten (zie China-Rusland), de Arctic Corridor (zie China-Finland) en het Belkomur project (aanleg van een Russisch spoorwegtraject tussen Perm in de Oeral en de arctische havenstad Arkhangelsk) maken tevens deel uit van de uitvoering van dit plan.

Scheepsbouw voor noordpool en onderzoek

Zowel het Dertiende Vijfjarenplan als het Veertiende Vijfjarenplan (2021-2025) vermeldt plannen voor de bouw van nieuwe geavanceerde ijsbrekers en andere technische apparatuur voor gebruik in noordpoolgebied. In het kader daarvan is China State Shipbuilding Corporation (CSSC) actief bezig met het ontwikkelen van China’s eigen ijsbrekers en tankers voor het noordpoolgebied. Twee scheepswerven die onder de CSSC vallen, de Hudong-Zhonghua in Shanghai en de Guangzhou Shipyard International ontwerpen en bouwen ijsbrekers, gastankers en tankers voor zwaar transport voor gebruik in het noordpoolgebied.

China is momenteel (2026) in het bezit van 5 ijsbrekers geschikt voor het arctische gebied:

Xuelong 1 雪龙 1 (1993), gekocht van Oekraïne en omgebouwd tot ijsbreker.
Xuelong 2 雪龙 2 (2019), ontworpen door MARIC en Aker Arctic.
Ji Di 极地 (2019), ontworpen en vervaardigd door de Guangzhou Shipyard International.
Zhong Shan Da Xue Ji Di 中山大学极地 (2021).
Tan Suo San Hao 探索三号 (2024), ontworpen door China State Shipbuilding Corporation's 704th Research Institute.

Het Marine Design & Research Institute of China (MARIC), dat ook onder de CSSC valt, was verantwoordelijk voor de bouw van de onderzoeksijsbreker Xuelong 2 (samen met het Finse Aker Arctic en Guangzhou Shipyard International). Van 1999 tot 2023 heeft China in totaal 15 onderzoekexpedities uitgevoerd met de beide Xuelong onderzoeksschepen (1999, 2003, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2023, 2024 en 2025).

Het Veertiende Vijfjarenplan van de provincie Heilongjiang vermeldt het ontwerpen van nucleaire ijsbrekers als één van de focusgebieden en ook andere provincies, vnl. in het noorden van China, vermelden deelname aan de Polar Silk Road in hun plannen (zie: https://www.thearcticinstitute.org/arctic-chinas-subnational-14th-five-year-plans/ ).

Onderzoek
China doet al geruime tijd onderzoek naar de situatie in het noordpoolgebied en is met name geïnteresseerd in het smelten van de ijskap (stijging van de zeespiegel, vrijkomen van grondstoffen), de vaarroutes (bodemonderzoek) en de extreme weersomstandigheden en het milieu (ecosystemen).

Voor dit onderzoek kocht China van Oekraïne een in 1993 gebouwde ijsbreker, doopte deze Xuelong 1 en bouwde het schip om tot een onderzoeksschip. In 2019 kwam daar de in China vervaardigde ijsbreker Xuelong 2 bij (zie Afbeelding 4). Xuelong 1 en 2 worden ook gebruikt voor de bevoorrading van de twee Chinese onderzoeksstations op de Noordpool：
1）het Arctic Yellow River Station op de Noorse Spitbergen eilanden (Svalbard) in Ny-Alesund (2004) en
2）het China-Iceland Arctic Science Observatory in Karholl, Noord-IJsland (2018).

Afbeelding 4. Xuelong 2.

China geeft aan dat de gevolgen van klimaatverandering op de Derde Pool, zoals de regio rondom de Tibetaanse hoogvlakte in west-China ook wel wordt genoemd, vergelijkbaar zijn met die van de noordpool. Dit gaat om de relatief snelle stijging van de temperatuur die ervoor zorgt dat de enorme hoeveelheid ijs in de bergen smelt. Hierdoor stijgt het waterpeil in de omringende meren en rivieren, maar ook de zeespiegel, wat een risico op overstroming betekent voor de steden aan de oostkust van China, waar een groot deel van de Chinese bevolking woont. Door de klimaatverandering wordt ook (de voorspelbaarheid van) het regenpatroon verstoord, wat weer negatieve gevolgen heeft voor het verbouwen van voedsel en ook kan leiden tot droogte.

Aan verschillende vooraanstaande Chinese universiteiten zijn inmiddels arctische onderzoeksinstituten opgezet[1]. Eén van de belangrijkste onderzoekscentra is het Polar Research Institute of China (中国极地研究中心, PRIC, 2009), dat de onderzoeksexpedities van Xuelong 1 en 2 ondersteunt. Naast het verrichten van eigen onderzoek, zit China ook in verschillende internationale samenwerkingsverbanden voor onderzoek[2] naar de noordpool.

[1] O.a. Ocean University of China, Dalian Maritime University, Xiamen University, Tongji University, Institute of Oceanology onder de Chinese Academy of Sciences.

[2] O.a. China-Nordic Arctic Research Center, Arctic Council werkgroepen, International Polar Bear Year onderzoek netwerk, Asian Forum on Polar Sciences, Pacific Arctic Group, International Arctic Science Committee en de Arctic Circle.

China en Groenland

De 57.000 inwoners van Groenland vallen officieel onder Denemarken, maar de Act no. 473 on Greenland Self-Government van 2009 stuurt aan op een route richting volledige onafhankelijkheid. Groenland krijgt elk jaar een toelage van ongeveer $600 miljoen, iets meer dan de helft van het jaarlijks budget. Daarnaast heeft het inkomsten uit de visserij (seafood). Een nieuwe mogelijke bron van inkomsten - en een weg naar (grotere) onafhankelijkheid van het grootste eiland ter wereld – is het delven van de zeldzame aardmetalen en het uranium die er in de grond zitten en die met het smelten van de ijskap geleidelijk aan beschikbaar komen voor exploitatie.

Groenland werkt sinds kort samen met buitenlandse partijen (o.a. Australië, Verenigd Koninkrijk en China) in verschillende projecten om deze grondstoffen uit de grond te halen. Dit heeft echter tot grote politieke controverse geleid, zowel in Groenland zelf bij de bevolking, die zich zorgen maakt om de schadelijke effecten voor het milieu (bij het delven van uranium komt radioactief materiaal vrij) en van de kant van Denemarken, die bang is dat buitenlandse investeringen Groenland te afhankelijk zullen maken van buitenlandse investeringen (debt trap).

Toen in 2021 de linkse oppositiepartij Inuit Ataqatigiit (IA) de verkiezingen won, werd datzelfde jaar nog een (nieuwe) ban ingesteld op het delven van uranium met de Greenland Parliament Act No. 20 of 1 December 2021 (de vorige ban was in 2013 opgeheven, na een zero-tolerance beleid van 25 jaar tegen het delven van uranium). Bij de verkiezingen van 2025 haalde de oppositiepartij (Demokraatit) een grote overwinning. De democraten zijn voorstander van een geleidelijke route naar onafhankelijkheid.

China is zeer geïnteresseerd in de grondstoffen van Groenland en heeft wereldwijd gezien een bijna-monopolie op het delven en verder verwerken van zeldzame aardmetalen. Vanuit geopolitiek oogpunt is Groenland derhalve zeer interessant voor o.a. de VS en Europa (met name Denemarken) die zich genoodzaakt zien om tegengas te geven en hun en Groenlands afhankelijkheid van China te verminderen.

De VS heeft in het noordwesten van Groenland aan de kust een militaire basis, Thule Air Base, die onlangs is omgedoopt tot Pituffik Space Base op basis van de Defense Agreement (1951 en 2004) met Denemarken voor de verdediging van Groenland. En in juni 2019 tekenden beide landen een Memorandum of Understanding voor hyper spectraal onderzoek naar mineralen in Groenland.

De Chinese aanwezigheid en projecten in Groenland voelen bedreigend voor de VS en president Trump bood in 2019 aan om Groenland te kopen uit veiligheidsoverwegingen. De grote voorraad grondstoffen en de strategische ligging van Groenland zullen zeker factoren zijn geweest die hebben meegespeeld. Verder heeft de VS haar consulaat in Groenland heropend en de samenwerking met Groenland geïntensiveerd.

Als gevolg van recentere uitspraken van president Trump om Groenland, desnoods met geweld, in te lijven bij de VS, heeft Denemarken maatregelen genomen. In 2025 heeft de Deense regering in samenwerking met de Groenlandse regering twee Agreements on the Arctic and North Atlantic aangenomen om de veiligheid en verdediging van het eiland te vergroten met grotere Deense aanwezigheid en met de aanschaf van drones, patrouilleboten, satellieten, 16 F-35 vliegtuigen en marineschepen en de aanleg van een onderzeese communicatiekabel tussen beide landen. Ook worden de faciliteiten van het hoofdkwartier van de Joint Arctic Command in de Groenlandse hoofdstad Nuuk uitgebreid. Het Deense Export & Import Fund (EIFO) maakte plannen bekend voor een lening van EURO 5,2 miljoen aan GreenRoc Strategic Materials voor de ontginning van een grafietmijn in Amitsoq.

China heeft/had enkele mijnbouwprojecten lopen in Groenland, die vaak hoopvol begonnen maar onder invloed van politieke factoren verrassende wendingen opleveren en uiteindelijk niet werden gerealiseerd.

Citronen Fjord zinc project
Het consortium van dit project bestond aanvankelijk uit Ironbark Zinc Ltd (Australië) en de investeerder China Nonferrous Metal Industry’s Foreign Engineering and Construction Co (NFC), die in 2014 een niet-bindende Memorandum of Understanding tekenden. De Groenlandse licentie is in 2016 afgegeven aan de dochteronderneming Ironbark A/S voor het delven van zink en lood. NFC zou de engineering, procurement & construction (EPC) voor haar rekening nemen. Voor het project zou ook infrastructuur moeten worden gebouwd (o.a. transportwegen).

Eind 2021 gaf de Amerikaanse Export-Import Bank (EXIM) aan bereid te zijn $657 miljoen te investeren in het project onder het 402A Program (CTEP), dat Chinese invloed moet weren. Dit aanbod werd in 2024 weer ingetrokken. In 2024 wisselde het bestuur van Ironbark en het bedrijf veranderde haar naam in Skylark Minerals Ltd. Eind 2024 verkocht Skylark haar belangen in de mijn aan Almeera Ventures Ltd (Dubai). Hiermee eindigde de deelname van China/NFC in het project.

Isua Iron Mine project (Isukasia)
Het consortium bestond aanvankelijk uit de volgende 3 partijen: London Mining Greenland A/S, Sinosteel Equipment and Engineering Co. Ltd en China Communications Construction Corp.

London Mining Greenland A/S (UK) is een dochteronderneming van London Mining PLC). De dochteronderneming kreeg een licentie voor het project in 2013 maar het moederbedrijf ging in 2014 failliet door lage ijzererts prijzen en de ebola crisis in Sierra Leone, waar het bedrijf actief was in de Marampa mijn. Er loopt momenteel een rechtszaak in het Verenigd Koninkrijk tegen het bedrijf vanwege corruptie.

General Nice Development Ltd. (俊安集团 jun’an jituan) uit Hong Kong kocht London Mining Greenland A/S in januari 2015, maar lijkt de projectlicentie in 2021 door inactiviteit en financiële problemen te hebben verloren, volgens verschillende bronnen. London Mining een rechtszaak aangespannen tegen de Groenlandse overheid vanwege de intrekking van de licentie. Ook waren er arbeidsrechtelijke problemen, omdat het Chinese bedrijf 2.000 Chinese arbeiders naar Groenland wilde laten overkomen vanwege het tekort aan arbeidskrachten in Groenland. De licentie aan London Mining uit 2013 staat echter nog steeds vermeld in het overzicht met actieve exploitatie licenties van de Groenlandse overheid.

In 2016 wilde General Nice een marinebasis kopen in Grønnedal die in 2014 verlaten was door de Royal Danish Navy, maar de Deense regering haalde de marinebasis van de markt onder druk van de VS.

Uitbreiding landingsbanen
China Communications Construction Corp. (中国交通建设股份有限公司 zhongguo jiaotong jianshe gufen youxian gongsi) bracht in 2018 in een internationale tender een bod uit voor de uitbreiding en vernieuwing van de landingsbanen van de luchthavens in Nuuk, Ilulissat en Qaqortoq, maar trok dit in 2019 in. Het bedrijf werd van 2009 tot 2017 door de World Bank op de zwarte lijst geplaatst i.v.m. frauduleuze biedingen in de Filippijnen. De Denen besloten vervolgens zelf de financiering te regelen.

Kvanefjeld project
Het consortium van het Kvanefjeld project (Groenlandse naam: Kuannersuit) bestond aanvankelijk uit 2 partijen: Greenland Minerals and Energy (GME), een Australisch bedrijf dat sinds eind 2022 is genaamd Energy Transition Minerals (ETM), en NFC (zie Citronen project) met haar dochteronderneming Guangdong Zhujiang Rare Earths Company (广东珠江稀土有限公司guangdong zhujiang xitu youxian gongsi). NFC tekent een niet-bindende Memorandum of Understanding met GME in 2014.

In 2016 komt er een derde partij bij: Shenghe Resources Holding Co. Ltd. (盛和资源控股股份有限公司 shenghe ziyuan konggu gufen youxian gongsi) – dat valt onder China Geological Survey – koopt een 12,5 % aandeel van GME. GME en Shenghe sluiten in 2018 een MoU. Shenghe gaat vervolgens in 2019 de samenwerking aan met China National Nuclear Corporation en hun gezamenlijke dochteronderneming China Nuclear Hua Sheng Mining kreeg de verantwoordelijkheid voor het vervoeren van de delfstoffen naar China voor verdere verwerking.

Afbeelding 5. Kvanefjeld in Zuid-Groenland.

Het project (zie Afbeelding 5) omvat het delven van zink, uranium en zeldzame metalen. Met name het delven van uranium, waarbij radioactief materiaal vrij komt, roept weerstand op bij de lokale bevolking. Het instellen van een ban op het delven van uranium in 2021 door de nieuw gekozen Groenlandse regering was bedoeld om het project te stoppen. Als gevolg van deze nieuwe wet is de licentie voor het project in 2023 ingetrokken door het Ministry of Mineral Resources and Justice. ETM heeft hiertegen protest aangetekend en er lopen momenteel twee rechtszaken die ETM heeft aangespannen tegen een arbitrage hof in Kopenhagen en tegen een rechtbank in Groenland. ETM eist een schadevergoeding van 10 miljard euro.

Het Franse bedrijf Orano heeft in januari 2021 twee vergunningen voor vijf jaar gekregen van de regering van Groenland voor onderzoek naar uranium. Na de overwinning van IA in de landelijke verkiezingen in april dat jaar (zie hierboven) gaf Orano aan in mei met haar werkzaamheden te stoppen gezien de weerstand van de nieuwe regering tegen het delven van uranium.

Wegener Halvø project

Het Britse Nordic Mining kreeg in 2007 een exploratievergunning voor de Wegener Halvø kopermijn en in 2009 kocht het Chinese privébedrijf Jiangxi Zhongrun zich in voor een 20% aandeel. Jiangxi Zhongrun zette vervolgens een joint venture op met het Chinese staatsbedrijf Jiangxi Copper in 2011, genaamd Jiangxi Union Mining. Beide Chinese bedrijven en London Nording Mining trokken zich om financiële redenen terug uit het project en de exploratievergunning werd overgenomen door het Australische Greenfields Exploration Pty Ltd. in 2017. Deze vergunning verliep in 2019.

China en IJsland

De economische crisis van 2008 bracht IJsland en China samen. Aangezien IJsland geen EU-lid was, kwam het land, toen het in de financiële problemen geraakte, niet in aanmerking voor het EU structuurfonds en China schoot financieel te hulp. De samenwerking is sindsdien geïntensiveerd, ondanks het feit dat IJsland verschillende malen kritiek heeft geuit op China over de mensenrechtensituatie in Xinjiang. China ziet IJsland als een strategisch gelegen samenwerkingspartner en heeft met het oog op de toekomst haar grootste ambassade gebouwd in Reykjavik.

Memorandums of Understanding (2012)
In 2012 werden er vervolgens meerdere MoU’s en Framework Agreements getekend ter gelegenheid van het staatsbezoek van de Chinese premier Wen Jiabao aan IJsland. De focus lag op wetenschappelijk onderzoek in het noordpoolgebied en geothermische energie:

Framework Agreement on Arctic Cooperation between the Chinese Government and the Icelandic Government (中华人民共和国政府与冰岛政府关于北极合作的框架协议), 20 april 2012.
Memorandum of Understanding on Cooperation in the Field of Marine and Polar Research between the State Oceanic Administration of the PRC and the Ministry of Foreign Affairs of Iceland (中国国家海洋局与冰岛外交部海洋和极地研究合作谅解备忘录), 20 april 2012. Dit leidde tot een nieuwe MoU voor samenwerking in het CIAO project (zie hieronder).
Memorandum of Understanding on Geothermal and Geosciences Cooperation between the Ministry of Land and Resources of the PRC and the Ministry for Foreign Affairs of Iceland (中国国土资源部与冰岛外交部关于地热与地学合作的谅解备忘录),28 april 2012. Het doel is samenwerking op het gebied van geowetenschappen en geothermie voor het ontwikkelen van schone energie.
Letter of Intent for an investment to build a new solar polysilicon plant and expand high-purity metallic silicon in Iceland between Sinochem Bluestar Group and the Icelandic Ministry of Industry (中化蓝星集团公司与冰岛工业部在冰新建太阳能多晶硅工厂和扩建高纯金属硅投资意向书), 20 april 2012. Het doel is om twee fabrieken te bouwen in IJsland: een solar silicon fabriek en een silicon smelter (zie blz. 3 onder silicon). Blue Star heeft Elkem Iceland in 2011 gekocht.
Framework Agreement on expanding the Scale, Business and Cooperation of Geothermal Resource Development between Sinopec and the Icelandic Orka Energy Company (中国石油化工集团公司和冰岛奥卡能源公司关于扩大地热资源开发规模、业务及合作的框架协议). Het doel is om met Shaanxi Green Energy Geothermal Development Co. Ltd. (陕西绿源地热能源开发有限公司) – een joint venture tussen Sinopec New Star Petroleum en Orka Energy - geothermische toepassingen in China verder uit te breiden. Vóór 2012 werd al samengewerkt aan het opzetten van districtsverwarmingssystemen die draaien op geothermische schone energie in plaats van kolen, o.a. in de stad Xianyang (provincie Shaanxi, 2006), de stad Baoding (Xiong County, Hebei, 2009) en in Binnen-Mongolië (2010, samenwerkingsovereenkomst). De joint venture Shaanxi Green Energy Geothermal Development Co. Ltd. (陕西绿源地热能源开发有限公司, was opgericht in 2006 door Shaanxi Zhongdi Energy Development and Construction Company en de IJslandse Enex China Company (eigendom van Geysir Green Energy (80,5%) en Reykjavik Energy Invest (19,5%)). Zhongdi verkocht haar aandeel in de joint venture (51%) in 2008 geheel aan Shaanxi Geothermal Construction Co. Ltd. van Sinopec New Star Petroleum Co. Ltd. Enex China had een 49% aandeel in de joint venture. In 2009 verkreeg Sinopec een aandeel in ENEX-China en in 2011 verkreeg Orka Energy Holding Ltd. 49% van ENEX-China (nu Arctic Green Energy).
Memorandum of Understanding between Promote Iceland and China Development Bank on planning consultancy cooperation(国家开发银行与冰岛促进局“规划咨询合作备忘录”), getekend in 2014.

Free Trade Agreement (2013)
Ter gelegenheid van het bezoek van de IJslandse premier aan China in april 2013 werd zowel de Joint Statement between PRC and Iceland on Comprehensively Deepening Bilateral Cooperation (中华人民共和国和冰岛政府关于全面深化双边合作的联合声明) als een vrijhandelsovereenkomst (FTA; 中华人民共和国政府与冰岛政府自由贸易协定) tussen beide landen getekend, in hetzelfde jaar dat de aanvraag voor het IJslandse EU-lidmaatschap afketste. In de tekst van de FTA wordt in artikel 95 bij de onderzoeksthema’s verwezen naar MoU 2 en 3 uit 2012, vermeld hierboven.

IJsland steunde China daarna bij het aanvragen van de observer status voor de Arctic Council, zoals toegezegd in de Joint Statement, en betrok China actief bij de jaarlijkse bijeenkomsten van de Arctic Circle Assembly (ACA, opgericht in 2013 door IJsland).

CIAO (2016)
Een verdere uitwerking van MoU 2 was de Memorandum of Understanding on Chinese-Icelandic Research Cooperation on Arctic Issues between the Polar Research Institute of China and the Icelandic Center for Research getekend op 17 augustus 2012, voor wetenschappelijke samenwerking in het noordpoolgebied. Deze MoU werd vernieuwd in 2013 en in 2018. Binnen dat kader werd het China-Iceland Joint Aurora Observatory (CIAO) in oktober 2016 opgericht, dat in 2018 van naam veranderde door uitbreiding van de werkzaamheden en nu China-Iceland Arctic Science Observatory heet.

Dit observatorium in Kárhóll betreft een samenwerkingsverband tussen het Polar Research Institute of China (PRIC) en het Icelandic Centre for Research (RANNIS), in eerste instantie voor onderzoek op het gebied van de aurora borealis (noorderlicht) en de atmosfeer, later ook voor meteorologie, ecologie, geologie en klimaatverandering.

In 2018 waren de gebouwen nog in aanbouw en veel apparatuur moest nog geleverd worden. Gedurende COVID waren de Chinese wetenschappers geruime tijd afwezig en eind juli 2024 eiste het Icelandic Regional Development Institute de gedwongen verkoop van de gebouwen en de grond, omdat de bouwkosten het budget overschreden en een achterstallige lening was opgelopen van ISK 120 miljoen (ongeveer EURO 835.500) naar ISK 160 miljoen (EURO 1,1 miljard).

In de VS werd dit faillissement genoemd in een brief van het Congres of the US House of Representatives Select Committee on the CCC van 16 oktober 2024, waarin de Amerikaanse zorgen werden geuit over dual-use van data binnen het project door China en de mogelijkheid om militair verkeer te monitoren. Aangezien IJsland geen eigen leger heeft, valt de verdediging van de IJslandse veiligheid onder Amerikaanse verantwoordelijkheid volgens een bilaterale defensie overeenkomst van 1951 met aanvulling 2017. IJsland is lid van de NAVO sinds 1949.

Washington maakte zich tevens zorgen over de Chinese uitnodiging aan IJsland om lid te worden van het BRI en kwam in februari 2024 met een bilaterale energie-overeenkomst US-Iceland Energy and Climate Partnership tussen de IJslandse Minister of Environment, Energy and Climate en de Amerikaanse Secretary of Energy. Dit betreft samenwerking op het gebied van geothermische energie, koolstofbeheer en waterstof productie.

CNARC (2013)
China wilde graag een multilateraal samenwerkingsverband met meerdere Noord-Europese landen opzetten en kwam in 2013 met een voorstel voor een onderzoeksinstituut voor gezamenlijk onderzoek naar het noordpoolgebied. Op 10 december 2013 tekenden 10 onderzoeksinstituten een samenwerkingsovereenkomst om het China-Nordic Arctic Research Center (CNARC) op te richten, gevestigd in Shanghai. Het Center is erg actief gebleken, met het opzetten van fellowships en beurzen, het organiseren van jaarlijkse symposia en economische ronde tafel bijeenkomsten en vele publicaties. In 2023 trokken de beide Zweedse partijen zich terug en werd het enige Deense instituut dat deelnam in CNARC gesloten.

Licentie Dreki
In januari 2014 verleende de IJslandse nationale energie autoriteit Orkustofnun een offshore licentie met kenmerk OS-2014-L003-01voor het zoeken naar olie in het Dreki gebied (Jan Mayen Ridge) ten noordoosten van IJsland aan een consortium bestaande uit:
1) CNOOC Iceland ehf (China), voor een aandeel van 60%;
2) Eykon Energy Corporation (Iceland) voor een aandeel van 15%;
3) Petoro Iceland AS (Norway) voor een aandeel van 25%.

In 2018, aan het eind van de eerste tussenfase, gaven CNOOC en Petoro hun licentie op en zag Eykon zich genoodzaakt naar nieuwe partners te zoeken. De licentie was geldig tot 22 januari 2026.

Bezoek oktober 2025
Na het bezoek van de IJslandse president aan Beijing in oktober 2025 werd een Joint Statement afgegeven over verdere samenwerking tussen beide landen, o.a. op het gebied van geothermische energie.

China en Finland

Rond 2017 was de relatie tussen China en Finland nog goed te noemen. Er waren veel plannen voor samenwerking en het bezoek van president Xi aan Finland in 2017 werd afgesloten met een Joint Declaration on Establishing and Promoting the future-oriented new-type cooperative partnership. Beide landen spraken daarbij af te gaan samenwerken op het gebied van duurzame oplossingen voor het milieu zoals hernieuwbare energie, recycling, toepassen van biomassa energie en luchtkwaliteit. Ook het bouwen van ecologische smart cities en economische en technologische samenwerking in het noordpoolgebied stonden op het programma.

Dit samenwerkingsverband werd in 2019 verder uitgewerkt met het Joint Action Plan between China and Finland on Promoting the Future-oriented New-type Cooperative Partnership 2019-2023, een document van ruim 30 pagina’s. Voor wetenschappelijk onderzoek in het noordpoolgebied zouden projecten worden uitgevoerd in een samenwerking tussen het PRIC, het CNARC en het Arctic Centre van de University of Lapland. Ook onderzoeksprogramma’s tussen de University of Lapland en verschillende topuniversiteiten stonden op het programma. Ook de vergaderingen van de Chinese-Finnish Joint Commission on Economic, Industrial and Technical Cooperation en de Chinese-Finnish Joint Commission on Scientific and Technical Cooperation werden gebruikt voor de verdere uitwerking van de partnership.

Rond 2020 bekoelde de relatie echter en Finland zag veiligheidsrisico’s in de samenwerking met China (bijv. dual-use van data door Chinese wetenschappers), die versterkt werden door o.a. de Chinese steun aan Rusland in de oorlog met Oekraïne vanaf februari 2022 en het incident met de Chinese containerschip NewNew Polar Bear in 2023, dat onderweg naar St. Petersburg de gaspijpleiding beschadigde die loopt tussen Finland en Estland. De veranderde Fins-Chinese relatie is terug te zien in het Joint Action Plan between China and Finland on Promoting the Future oriented New-type Cooperative Partnership 2025-2029, dat werd getekend na het staatsbezoek van de Finse president Stubb in 2024 aan Beijing. Het document is flink uitgedund en bestaat uit slechts 6 pagina’s, waarin samenwerking in het noordpoolgebied niet wordt genoemd en waarbij de focus ligt op duurzame groei (klimaatverandering, circulaire economie, stadsverwarming en schone energie).

Ook in Finland’s Strategy for Arctic Policy (2021-2030) komt de veranderde relatie tot uitdrukking (pg. 18):

“Of the non-Arctic countries China, in particular, has shown increasing economic and strategic interest in the region and especially in its natural resources, infrastructure and transport routes. China's global goals and efforts to play a greater role in the Arctic may create conflicts of interest, particularly between great powers, and heighten tensions in the region.”

Het incident met de NewNew Polar Bear leidde tot het samenwerkingsverband Baltic Sentry in 2025 tussen NAVO-leden rond de Baltische Zee, waaronder Finland, om kritieke onderzeese infrastructuur intensiever te beschermen. De Joint Statement van 14 januari 2025 geeft aan dat de NAVO verhoogde waakzaamheid zal betrachten en haar militaire aanwezigheid in de Baltische Zee gaat opvoeren met o.a. maritieme patrouilles en drones en dat de Russische schaduwvloot met toenemende aandacht zal worden gevolgd.

Toenemende samenwerking met VS
De Finse aanvraag voor NAVO-lidmaatschap, toegekend in april 2023, is een duidelijk teken dat Finland in toenemende mate voor politieke steun naar het westen kijkt en dat de samenwerking met China (en Rusland) is bekoeld. Veel van de recente projecten tussen Finland en China hebben dan ook geen doorgang gekregen of zijn afgeblazen.

De VS is in 2023 een Agreement on Defense Cooperation aangegaan met Finland, waarbij Finland 15 militaire basissen beschikbaar stelt aan Amerikaanse troepen.

ICE Pact 2024

In een Joint Statement van 13 november 2024 kondigden de VS, Canada en Finland het Icebreaker Collaboration Effort Pact (ICE Pact) aan. Van Finse zijde is het Ministry of Economic Affairs betrokken, van Amerikaanse zijde Homeland Security en van Canadese zijde het Ministry of Public Works and Government Services. De drie landen verenigen hun expertise om samen geavanceerde ijsbrekers te bouwen. De VS heeft in oktober 2025 in het kader van de uitbreiding van haar ijsbrekersvloot voor het poolgebied 4 ijsbrekers (middelgrote Arctic Security Cutters) besteld bij Finland (MoU 9 oktober 2025).

Ook bij het Far North Fiber project (sinds 2021, zie Afbeelding 6) zien we een intensievere samenwerking van Finland met de VS en een terugtrekkende beweging weg van Rusland. Het project omvat de aanleg van een onderzees glasvezelkabelnetwerk van ruim 14.000 km lang, dat door arctisch gebied loopt van Azië (Japan) via de VS (Alaska) en Canada naar Europa (Noorwegen, Finland en Ierland) . Projectleider is Far North Digital, LLC (Alaska) in samenwerking met True North Global Networks (Canada), Cinia Ltd. (Finland, ook betrokken bij het North Pole Fiber project en het Polar Connect project), Alcatel Submarine Networks (ASN, dat ook meedoet aan het E2A project) en ARTERIA Networks Co. (Japan). Het project zou eind 2027 operationeel moeten zijn en heeft financiële steun gekregen van de EU.

Ondertussen legt Rusland haar eigen onderzeese kabels in het noordpoolgebied (Polar Express), nadat gesprekken tussen Cinia Oy en het Russische Megafon voor het Arctic Connect project voor het leggen van een onderzeese telecomkabel van Europa naar Siberië in 2021 werden beëindigd.

Afbeelding 6. Glasvezelkabelnetwerk Far North Fiber project. Bron: https://www.submarinenetworks.com/en/systems/trans-arctic/far-north-fiber

Helsinki-Tallinn spoorlijntunnel (FinEst Link project)
Op 5 januari 2016 tekenden Finland en Estland een Memorandum of Understanding waarmee het FinEst Transport Link Initiative werd opgezet met als doel de economische integratie en transportverbindingen tussen Helsinki en Tallinn te ontwikkelen. Hierin wordt opdracht gegeven tot een voorbereidend haalbaarheidsonderzoek naar de mogelijkheid voor een FinEst Transport Fixed Link, d.w.z. een vaste verbinding in de vorm van een onderzeese spoorlijntunnel onder de Golf van Finland door met een hogesnelheidslijn tussen Helsinki (luchthaven Vantaa) en Tallinn (luchthaven Ülemiste). De tunnel moet de ferry vervangen en zou de reistijd van 2-3 uur terugbrengen naar 20-30 minuten.

Voor het creëren van een aaneengesloten Arctic Corridor, zou deze zgn. Talsinki tunnel worden verbonden met de Arctic Railway, een spoorlijn tussen Rovaniemi (Finland) en Kirkenes (Noorwegen). Deze spoorlijn is inmiddels van tafel geschoven door de Regional Council of Lapland, die wel een alternatieve route aan het onderzoeken is (Fell Railway). Ook zou de tunnel in Tallinn verbonden worden met Rail Baltica, een EU-project voor een Baltisch spoorlijnnet dat wordt aangesloten op het bestaande Europese spoorlijnnet.

Het FinEst Link Project wordt deels gefinancierd vanuit het EU’s Interreg Central Baltic Program en zou een uitbreiding betekenen van de Polar Silk Road binnen het BRI met het creëren van een Arctic Corridor tussen de Baltische Zee en de Northern Sea Route. China is derhalve zeer geïnteresseerd in dit initiatief en in 2019 tekende de uitvoerder van zowel de Talsinki tunnel als de Arctic Railway, FinEst Bay Area Development, een financieringsovereenkomst met de Chinese investeerder Touchstone Capital Partners voor 15 miljard euro en een Memorandum of Understanding met 3 andere Chinese projectpartners, China Railway International Group Ltd (CREC), China Railway Engineering Company en China Communications Construction Company. In 2020 gaf de Estse overheid haar twijfels en zorgen over nationale veiligheid aan bij uitgebreide Chinese financiering van het project. Letland gaf onlangs aan niet de financiële middelen te hebben voor haar aandeel van het traject, maar aanvullende financiering door de EU eind 2024 faciliteert verdere uitvoering van het project.

Na afronding van de FinEstLink Haalbaarheidsstudie in 2018 door Sweco, werd op 26 april 2021 een nieuw Memorandum of Understanding tussen Finland en Estland getekend, gericht op verdere samenwerking in het Talsinki spoorlijntunnel project, waarbij de uitvoering van het Rail Baltica Global Project (Helsinki-Tallinn-Pärnu-Riga-Panevežys-Kaunas-Vilnius-Warschau) als belangrijke voorwaarde wordt gezien. Opvallend is dat de tunnel in de MoU wordt gezien als “high security risk infrastructure”, waardoor risicobeoordelingen bij alle partijen nodig zijn. Het financiële aandeel van Touchstone is inmiddels verkleind en het is niet meer de grootste investeerder in het project.

Luchthaven Kemijärv
Een ander project, waarbij het Polar Research Institute China en de Chinese Arctic and Antarctic Administration in januari 2018 interesse toonden in het kopen of leasen van een luchthaven bij Kemijärv voor arctische onderzoekvluchten, werd tegengehouden door het Finse Ministerie van Defensie. De luchthaven ligt dicht bij een militaire trainingszone van de Finse strijdkrachten. Ook was er de mogelijkheid om het vrachtverkeer in de NSR te bestuderen met deze vluchten.

Wetenschappelijke samenwerking FMI-ARC en CAS
Op 8 april 2018 werd een overeenkomst getekend tussen het Institute of Remote Sensing and Digital Earth, dat valt onder de Chinese Academy of Sciences en het Finnish Meteorological Institute –Space and Earth Observation Center in Sodankylä om een gezamenlijk onderzoekscentrum te bouwen voor arctische ruimteobservatie, het monitoren van het arctische milieu en het delen van data.

Van Chinese zijde werd de samenwerking omschreven als het bouwen van een onderzoekscentrum met grondstations voor remote sensing en navigatiesatellieten. Uiteindelijk werden er geen nieuwe grondstations gebouwd en bleef de samenwerking beperkt tot bezoeken in de periode 2018 tot 2021 door vijf Chinese onderzoekers aan Sodankylä voor een uitwisseling van satellietdata. De overeenkomst van 3 jaar werd niet verlengd.

Bioraffinaderij Kemijärvi
Toen president Xi Finland bezocht in 2017, werd een bindend contract getekend voor de bouw van een bioraffinaderij in Kemijärvi (Lapland) door het Finse Boreal Bioref Oy, China CAMC Engineering Co. Ltd. en het Luxemburgs/Zweedse Silvi Industries AB (2016-2024) op 5 april 2017. China Development Bank, Shanying International Holding en Shenyang Investment Management waren betrokken voor de financiering. Een jaar later tekende CAMCE een mutual exclusivity agreement met Boreal Bioref Oy. Op 29 maart 2018 kreeg Shanying International Holding een meerderheidsbelang in Boreal Bioref.

In 2019 wordt de milieuvergunning afgegeven en daarna volgen enkele financiële aanpassingen. In 2020 maakt Boreal Bioref bekend dat het Chinese aandeel kleiner zal worden en dat er wordt gezocht naar nieuwe investeerders uit Finland en de EU voor een meerderheidsaandeel. Begin 2021 neemt Vataset Teollisuus Oy het project over en probeert nieuwe investeerders aan te trekken. Het jaarverslag van 2024 van Shanying vermeldt dat Bioref in een staat van faillissement verkeert.

Bioraffinaderij Kemi
Kaidi Finland, een dochtermaatschappij van de Chinese Sunshine Kaidi New Energy Group, wil in Kemi een biodiesel raffinaderij bouwen. In 2016 kocht Kaidi Finland van de stad Kemi de bouwgrond voor de fabriek. In december 2024 heeft het stadsbestuur de grond teruggekocht van Kaidi.

Pulpfabriek Kuopio
Het Chinese bedrijf Hengan International Group Co. Ltd. was in 2018 bereid te investeren in de bouw van een pulpfabriek in Kuopio. De Finse partij Finnpulp Oy was eigenaar van het project, maar gaf het project op in 2022 na problemen met de milieuvergunning bij het Hooggerechtshof.

MoU energiesamenwerking
De huidige Chinese-Finse samenwerking lijkt zich momenteel te focussen op schone energie. Op 27 januari 2026 tekenden China en Finland tijdens het bezoek van de Finse premier Orpo aan China een MoU op het gebied van schone energie, smart energy en energie technologie innovatie.

Afb 6 glasvezelkabelnetwerk Far North Fiber project

China en Rusland

Russische strategie voor noordpoolgebied
In 2020 werden de Foundations of the Russian Federation State Policy in the Arctic for the Period up to 2035 goedgekeurd (gewijzigd en uitgebreid in 2023). Het document beschrijft het Russische arctische beleid dat als voornaamste nationale belangen aangeeft de bescherming van Ruslands soevereiniteit en het behouden van vrede en stabiliteit in het arctisch gebied.

De bouw van infrastructuur langs de Northern Sea Route (art. 6.c) en modernisering van de ijsbrekervloot worden genoemd en voor de infrastructuurontwikkeling (art. 13d-g) van het gebied staat op de planning het bouwen en moderniseren van zeehavens, havenfaciliteiten, spoorwegen en luchthavens en het aanleggen van onderzeese glasvezelkabels langs de Northern Sea Route (art. 13j).

Samenwerking China-Rusland
De samenwerking tussen China en Rusland met betrekking tot het arctische gebied richt zich voornamelijk op het ontwikkelen van de infrastructuur langs de Northern Sea Route en het vervoer van Russische grondstoffen naar China voor verdere verwerking aldaar.

Rusland staat open voor Chinese investeringen, maar probeert tegelijkertijd het portfolio van investeerders divers te houden en een meerderheidsbelang te houden in projecten.

Hoewel Rusland destijds geen voorstander was van het verlenen van de observer status aan China in de Arctic Council, werkt Moskou nu – mede gedwongen door de opgelegde sancties – steeds nauwer samen met Beijing. Een voorbeeld daarvan zijn de gezamenlijke LNG-projecten.

LNG1 project
Het Yamal LNG1 project ((ook bekend onder de naam Sabetta Port Project, Chinese naam亚马尔液化天然气项目 ya ma er yehua tianranqi xiangmu en Russische naam Ямал СПГ of ОАО "Ямал СПГ") werd uitgevoerd op het schiereiland Yamal (zie Afbeeldingen 7 en 8), in noordwest Siberië en betreft het opzetten van infrastructuur voor de verwerking en het vervoeren van vloeibaar aardgas (LNG) via de Noordoostelijke Zeeroute naar China. Het project omvatte de bouw van een fabriek voor het verwerken van vloeibaar aardgas in de buurt van het Zuid-Tambey gasveld (Yuzhno-Tambeyskoye field) en de ontwikkeling van de benodigde infrastructuur: de zeehaven Sabetta, een spoorweg en een vliegveld (Sabetta International Airport). De bouw van de fabriek werd in 2018 afgerond en Sabetta International Airport werd rond 2015 in gebruik genomen.

Het project begon in 2013 als een joint venture tussen Novatek (80%) en het Franse Total S.A. (20%). Vervolgens kocht China National Petroleum Corporation (CNPC) in 2013 20% van de aandelen en in 2016 nam het Chinese Silk Road Fund 9,9% van de aandelen voor haar rekening, zodat de verhoudingen van de JSC Yamal LNG joint venture uit zijn gekomen op Novatek (50,1%), Total (20%), CNPC (20%) en SRF (9,9%). Leningen kwamen ook van de China Development Bank, China Export-Import Bank en van de Russische Sberbank en Gazprombank.

Nadat Novatek door sancties werd getroffen na de annexatie van de Krim en westerse expertise niet meer bij het project kon worden betrokken, sprong de Russische overheid bij met een forse lening en China bood financiële ondersteuning met het Silk Road Fund. De sancties na de Perzische Golfcrisis (2019-2020) troffen enkele Chinese bedrijven verantwoordelijk voor het verschepen van het vloeibare aardgas vanuit Sabetta. De sancties opgelegd na de inval in Oekraïne troffen Russische staatsbedrijven waaronder de Sberbank en de Gazprombank.

Voor het verschepen van het vloeibare aardgas naar Rusland, Europa en Azië vroeg Rusland het Finse Aker Arctic om 15 ijsbrekertankers (Arc7 ice-class gas carriers) te ontwerpen en Sovcomflot gaf vervolgens de opdracht om deze te bouwen aan Daewoo Shipbuilding in Zuid-Korea. China dong mee voor deze opdracht, maar kreeg deze niet toegewezen. Wel kregen Chinese scheepswerven opdrachten voor pre-gefabriceerde modules voor de fabriek. Rusland wilde niet te afhankelijk worden van China en zocht diversificatie van haar samenwerkingspartners.

LNG2 project
Het consortium van het Arctic LNG2 project bestond in 2018 uit Novatek 60%, Total (10%), CNPC (10%), CNOOC (10%) en Japan Arctic LNG (Mitsui & Co, Ltd. en JOGMEC ) (10%). Het project wordt uitgevoerd op het schiereiland Gydan, dat naast Yamal ligt en omvat de bouw van een fabriek voor de verwerking van vloeibaar aardgas afkomstig uit het nabije Utrenneye gasveld (zie Afbeelding 7 en 8).

Afbeelding 7. Locatie LNG1 en LNG2 project. Bron: Total.

Het project heeft zwaar te kampen gehad met tegenslagen, waardoor de uitvoering ernstig is belemmerd. Door de sancties hebben alle buitenlandse investeerders (sommige met zware verliezen) zich uit het project teruggetrokken door overmacht (Total, Mitsui, JOGMEC, CNPC, CNOOC), wat neerkomt op 40% aandeel in het project. De Japanse Bank for International Cooperation trok een lening van bijna 2 miljard dollar in, Linde en Siemens stopten de samenwerking en ook een aantal Chinese scheepswerven, verantwoordelijk voor de productie van geprefabriceerde modules voor de fabriek, trekken zich nu terug als gevolg van de nieuwe sancties die gericht zijn op LNG technologie, goederen en diensten.

Daewoo Shipbuilding heeft in 2022 een opdracht voor 3 tankers opgezegd vanwege het uitblijven van betalingen door Sovcomflot als gevolg van de opgelegde sancties. De bouw werd vervolgens overgenomen door de Russische Zvezda scheepswerf, die moeite had met het tijdschema van de opleveringen, maar met behulp van staatssubsidies en financiering door de Russische VEB Bank, in 2024 5 tankers opleverde samen met Samsung Heavy Industries (SHI), waarmee de samenwerking inmiddels is gestopt.

In 2023 stapte het Franse Gaztransport & Technigaz (GTT) uit het project. Novatek zocht door het vertrek van haar partners naar nieuwe partners en ging samenwerken met Green Energy Solutions uit de Verenigde Arabische Emiraten, dat in 2023 ook doelwit van de sancties werd. Door het risico op sancties, trok het Chinese bedrijf Wison New Energies zich eveneens geheel terug uit het project in juni 2024.

Afbeelding 8. Yamal LNG en Arctic LNG 2, Siberië.

LNG3 project
Het LNG3 project was onderdeel van het Russische federale LNG-programma en zou rond 2029 van start gaan, maar is niet opgenomen in de "Energy Strategy of the Russian Federation until 2050", die het Russische Ministerie van Energie in april 2025 publiceerde. Het plan voor de exploitatie van het Severo-Obskoye (Noord Obskoye) gasveld is daarmee waarschijnlijk voortijdig ter ziele gegaan onder invloed van de Amerikaanse sancties, danwel tijdelijk stopgezet.

Power of Siberia
Op 21 mei 2014 tekenden Gazprom en China National Petroleum Corporation (中国石油天然气集团公司) de Gas Sales and Purchase Agreement voor de Russische levering van gas aan China gedurende 30 jaar via de Chinees-Russische Oostelijke Route gas pijpleiding (中俄东线天然气管道), die bestaat uit een Russisch deel en een Chinees deel. Het Russische deel van de pijpleiding heet sinds 2012 Power of Siberia en begint in het Chayanda veld in Jakoetsk (sinds 2022 aangevuld met het Kovykta veld in Irkoetsk) naar knooppunt Blagoveshchensk, waar het China binnenkomt bij Heihe in de provincie Heilongjiang, verder gaat naar Changling in de provincie Jilin en via Yongqing in Hebei naar Shanghai loopt (zie Afbeelding 9). De bouw van het Chinese deel werd in 2024 afgerond. De pijpleiding levert sinds 2019 aardgas vanuit Siberië aan China. Het bedrijf China Petroleum Pipeline heeft meegewerkt aan de bouw van deze pijpleiding. Het Veertiende Vijfjarenplan vermeldt een verdere uitbreiding van de East-route met nieuwe pijpleidingen in China.

Afbeelding 9. Power of Siberia.

Power of Siberia 2
Verder zijn er al 15 jaar af en aan discussies gaande over een nieuwe route voor de gaspijpleiding Power of Siberia 2 (西伯利亚力量-2号, vóór 2012 bekend als de Altai pijpleiding) met een traject van Yamal (Urengoy) via Kazachstan of Mongolië / Xinjiang naar China om het aardgas van het Yamal LNG1 project te vervoeren. Deze westelijke route is echter nog niet definitief vastgesteld en de onderhandelingen lopen nog. De Chinese aarzeling komt voort uit de hoge kosten voor de aanleg van de pijpleiding en de aardgasprijs die Rusland vraagt. China wil te grote afhankelijkheid van Russisch aardgas voorkomen en zet recentelijk bovendien sterk in op duurzame energie.

In september 2025 tekenden China, Mongolië en Rusland een MoU voor de bouw van de Power of Siberia 2 gaspijpleiding naar Mongolië (mogelijk via de grensstad Kyakhta) en de transit gaspijpleiding, de Soyuz-Vostok (Union East), door Mongolië naar China), maar de details moeten nog verder worden uitgewerkt. Het Vijftiende Vijfjarenplan vermeldt verdere voorbereidende werkzaamheden voor de China-Russia Central Line Natural Gas Pipeline (=Power of Siberia 2).

Far Eastern Route - uitbreiding

Sinds 2015 zijn er plannen om de bestaande Russische SKV-gaspijpleiding (Sakhalin-Khabarovsk-Vladivostok) die langs de Chinese grens loopt, uit te breiden naar China met een zijtak van 25 km. De gaspijpleiding zou bij de stad Hulin (provincie Heilongjiang) China binnen komen en onder de rivier de Ussuri door lopen in de buurt van de stad Dalnerechensk.

Op 4 februari 2022 werd een overeenkomst getekend tussen Gazprom en CNPC (Far East Natural Gas Purchase and Sales Agreement between China National Petroleum Corporation and Gazprom，中国石油天然气集团有限公司与俄罗斯天然气工业股份公司远东天然气购销协议) voor gasleveringen aan China via de Far East(ern) route, en in november 2023 werd China Oil and Gas Pipeline Network Corporation (PipeChina) erbij betrokken voor de bouw van de pijpleiding in China, van Hulin via Changchun naar Shijiazhuang (zie Afbeelding 10). In 2025 is begonnen met Fase 1 van de bouw van het traject bij de Russisch-Chinese grens. Het Vijftiende Vijfjarenplan vermeldt de verdere bouw van de Far East Natural Gas Pipeline.

Afbeelding 10. Far East gaspijpleiding.

Kolmozerskoye project
In 2023 maakte Nornickel bekend dat de joint venture Polar Lithium, een samenwerkingsverband tussen Nornickel en Rosatom lithium gaat winnen in Kolmozerskoye op het Kola Schiereiland bij Moermansk. Een jaar later kwam het Chinese bedrijf Metallurgical Corporation of China International Incorporation Ltd. (中冶国际工程集团有限公司, MCC International) erbij als partner, die zal gaan bijdragen aan het project met o.a. de productie van batterijen. Er zal een productiefaciliteit worden gebouwd.

Program of Cooperation between Northeast China and Russia’s Far East and Eastern Siberia (2009–2018)
Dit samenwerkingsprogramma bestond uit meerdere projecten op het gebied van o.a. transport en infrastructuur, investeringen en grensbeheer. Slechts 13,3% van de voorgesteld projecten is uiteindelijk gerealiseerd. Het programma werd opgevolgd door het China-Russia Far East Development Plan (2018-2024) met samenwerking op het gebied van o.a. grondstoffenindustrie, bos- en landbouw en transport.

Arctic Express No. 1
Een ander infrastructuur project langs de Northern Sea Route, een samenwerkingsverband tussen het Chinese NewNew Shipping Line and Rosatom State Nuclear Energy, is de Arctic Express No. 1. Dit betreft een transportroute tussen Rusland en China via spoor en zee van Moskou via Arkhangelsk naar Ningbo en Shanghai. De route is sinds juli 2024 in gebruik en vervoert de vracht binnen 20-25 dagen. Er zijn tevens plannen voor het bouwen van een vloot vrachtschepen (ARC7-class) die de route het gehele jaar door kunnen gebruiken.

Belkomur project
Het Belkomur project (BELoe more-KOMi-URal) is een plan voor een verticaal spoorlijntraject van 1160 km lang in noord-Rusland van de arctische havenstad Arkhangelsk (aan de Witte Zee, Белое море) via de republiek Komi naar Solikamsk in de Oeral (zie Afbeelding 11) voor goederentransport (olie, gas, hout, steenkool). Projectleider is JSC Interregional Company Belkomur. Het project wordt gesteund door de federale autoriteiten die echter niet de financiële middelen hebben voor de uitvoering en positief staan tegenover Chinese investeringen in het project. Het project past in de opbouw van infrastructuur rondom de Russische Northern Sea Route en de verdere ontwikkelingen van de noordelijke Russische regio.

Afbeelding 11. Belkomur project.
Bron: https://web.archive.org/web/20220523030613/http://belkomur.com/en/docs/1.php.

Rusland had onderhandelingen met verschillende Chinese bedrijven, waaronder Poly Technologies, onderdeel van Poly Group Holding Co. Ltd., die een overeenkomst tekende in 2015, waarbij Poly Technologies verantwoordelijk was voor financiering en bouw van een deel van de spoorlijn in het project. Ook COSCO was geïnteresseerd in het project, met name in de bouw van een diepwater haven in Arkhangelsk. De China Export-Import Bank was ook aanwezig bij de gesprekken en in 2020 toonde China Railway Construction Corporation (CRCC) hernieuwde interesse (na een MoU in 2012). Maar Chinese investeringen bleven uit, ondanks duidelijke Russische overheidssteun. In maart 2025 werd het project wederom in de wacht gezet door een gebrek aan financiële middelen.

Moermansk Memorandum
In maart 2023 tekenden de Chinese Kustwacht en de Russische Federale Veiligheidsdienst (FSB) een MoU over maritieme rechtshandhaving in het arctische gebied. Beide landen gaan samenwerken in het bestrijden van terrorisme, illegale migratie, drugs- en wapensmokkel. Rusland kiest voor samenwerking met China, nu de Russische kustwachtsamenwerking met de arctische staten is stopgezet. Beide landen zullen gezamenlijke kustwachtoefeningen gaan uitvoeren.

China en Noorwegen

Een keerpunt in de Noors-Chinese relatie was 2010, toen Noorwegen de Nobelprijs voor de Vrede toekende aan de Chinese mensenrechten activist Liu Xiaobo. Vóór 2010 waren er plannen voor een vrijhandelsovereenkomst tussen beide landen. Door de vele grondstoffen en strategische positie bij de noordpool, is Noorwegen een interessant land voor China. Maar hoewel sinds 2016 de relatie enigszins is hersteld, is de samenwerking niet intensief te noemen.

China in Noors arctisch beleid
In de Noorse Arctic Policy van 2021 wordt de militarisering van Rusland als grootse bedreiging gezien, terwijl over China weinig meer wordt gezegd dan dat Noorwegen China’s observer status in de Arctic Council steunt.

Het Threat Assessment Report “Focus” (2025) van de Noorse Veiligheidsdienst NIS besteedt wel veel aandacht aan China’s groeiende rol in het noordpoolgebied. China’s interesse in infrastructuur langs belangrijke handelsroutes, o.a. in Noorwegen (o.a. door COSCO Shipping), wordt genoemd.

De laatste versie van het Noorse arctische beleid "Norway in the High North - A High North policy for a new era" (augustus 2025) vermeldt dat Noorwegen een restrictief beleid zal volgen jegens China en inzichten in Chinese activiteiten in het hoge noorden met NAVO-bondgenoten zal delen. Ondertussen vinden er in het kader van Arctic Sentry NAVO-verdedigingsoefeningen plaats in het Noorse arctische gebied om de operationele gereedheid in het gebied te vergroten (o.a. Cold Response 2026, Mjolner 2026, Steadfast Deterrence 2026).

Spitsbergen/Svalbard
China heeft in 1925 het Svalbard Verdrag (ook wel genoemd ‘Spitsbergen Verdrag’) ondertekend. Artikel 3 bepaalt dat alle verdragslanden op en rondom de Spitsbergen eilanden gelijke rechten hebben op o.a. mijnbouw en visserij. In 2004 realiseerde China het Arctic Yellow River Station op Spitsbergen/Svalbard voor arctisch onderzoek. Recentelijk kwam het onderzoeksstation op Spitsbergen negatief in het nieuws door mogelijk dual-use onderzoek.

In 2014 wilde de Chinese investeerder Huang Nubo land kopen op Spitsbergen/Svalbard, doch de aankoop werd verhinderd door de Noorse regering, die het stuk land in Austre Adventfjord zelf kocht. Ook de Chinese interesse in het bouwen van een radar antenne op de Svalbard EISCAT locatie in Adventdalen werd afgeketst door Oslo.

Noorse samenwerking met COSL
Meerdere Noorse bedrijven werken samen met het Chinese bedrijf China Oilfield Services Ltd (COSL), dat vier booreilanden bezit. Het contract dat het Chinese COSL Offshore Management A/S in 2023 afsloot met de Noorse bedrijven Equinor en Vår Energi voor het gebruik van de COSL Prospector, een booreiland gebruikt voor het boren naar gas en olie in de Barents Zee tot 1500 meter diep, leidde in Noorwegen tot politieke zorgen over veiligheidsriciso’s, maar in oktober 2024 werd groen licht gegeven voor het project door de Noorse autoriteiten. Het betreft een contract voor 2 jaar met de mogelijkheid voor uitbreiding tot 5 jaar. Sinds de samenwerking begon, zijn er al op verschillende plekken grote olievoorraden gevonden.

COSL is ook in het bezit van de COSL Promoter, een booreiland dat in wateren tot 750 meter diep kan worden gebruikt. Het Noorse bedrijf Wellesley Petroleum heeft in 2024 een contract afgesloten met COSL voor het gebruik van de COSL Promoter in de Noordzee. Ook heeft Equinor twee contracten met COSL Offshore Management A/S voor het gebruik van de booreilanden COSL Promoter en COSL Innovator.

Chinese interesse in Kirkenes
De Noorse stad Kirkenes is strategisch gelegen langs de NSR en Chinese bedrijven, waaronder COSCO, hebben strategische en logistieke interesse in de kleine havenstad. De Chinezen zien de stad graag uitgroeien tot een logistieke spil in de regio (naast de Russische havens Moermansk en Sabetta), maar eerder werden de plannen voor een spoorlijn tussen Rovaniemi en Kirkenes al voortijdig afgebroken en de Noorse autoriteiten maar ook andere partijen kijken met wantrouwen naar de Chinese intentie om te investeren in een grote diepwater haven in het stadje en van Kirkenes een stop te maken als onderdeel van de BRI en de NSR.

Karakter van China