Ontwikkeling van Chinese spoorwegnet en hogesnelheidslijnen
De Chinese spoorwegen hebben vanaf 2004 belangrijke veranderingen ondergaan. In 20 jaar tijd heeft de Chinese overheid enorme investeringen gedaan om het spoorwegnet uit te breiden met hogesnelheidslijnen, het personenvervoer van goederenvervoer te scheiden, dubbel spoor op veel trajecten aan te leggen, het spoorwegnet voor reguliere treinen (met een focus op west en centraal China) uit te breiden, trajecten verder te elektrificeren en stadsagglomeraties en regio’s met elkaar te verbinden. Met de Vijfjarenplannen van de overheid wordt de ontwikkeling gestructureerd en met overheidssteun uitgevoerd.
Tot 2013 was het Ministry of Railways (铁道部 tiedaobu, MOR) verantwoordelijk voor het Chinese spoorwegnet. Aangezien zowel de uitvoering als het toezicht onder hetzelfde ministerie vielen, werd het MOR eind 2013 opgeheven en werden haar taken verdeeld over de volgende overheidsorganisaties:
-
Ministerie van Transport (交通运输部,jiaotong yunshu bu, MOT): verantwoordelijk voor opbouw en planning van een geïntegreerd transportsysteem, ontwerpt beleid en regelgeving voor toezicht en beheer van de spoorwegen; ontwikkelt technische normen en houdt toezicht daarop; toezicht en beheer veiligheid van bouw aan de spoorwegen; toezicht op kwaliteit dienstverlening; statistieken;
-
National Railway Administration (国家铁路局 guojia tieluju, NRA) valt onder het Ministerie van Transport.
-
China Railway Corporation (中国铁路总公司 zhongguo tielu zong gongsi, CRC): management, bouw en onderhoud. Sinds 2019 genaamd China State Railway Group (中国国家铁路集团有限公司 zhongguo guojia tielu jituan youxian gongsi, vaak afgekort tot 中国铁路 zhongguo tielu, China Railway).
Vijfjarenplannen
Het Tiende Vijfjarenplan (十五计划 shi wu jihua;2001-2005) vermeldt het opzetten van een conventioneel spoorwegnet (corridors voor uitbreiding en versterking van transport en personenvervoer) met 8 horizontale en 8 verticale lijnen (八纵八横 ba zong ba heng). Ondertussen wordt in 2004 het “Plan voor de middellange en lange termijn van het Spoorwegnet” (中长期铁路网规划 zhongchangqi tieluwang guihua) aangenomen met een macro-opzet voor 4 horizontale en 4 verticale hogesnelheidslijnen, die belangrijke knooppunten delen met het conventionele spoorwegnet (zie “Ontwikkelen van hogesnelheidslijnen”).
Verder staat uitbreiding in het westen op het programma: de bouw van een oost-west corridor, een corridor die de westelijke gebieden met elkaar verbindt en het opzetten van een internationale corridor in het westen.
Voor het eerst worden in een Vijfjarenplan de hogesnelheidslijnen genoemd en speciale spoorlijnen voor personenvervoer. Er worden snelheidsverhogingen uitgevoerd om op 200 km/u te komen en er wordt alvast begonnen met de voorbereidingen voor de bouw van de hogesnelheidslijn van Beijing naar Shanghai.
Ook wordt de term 综合交通体系 (zonghe jiaotong tixi; geïntegreerd transportsysteem) geïntroduceerd in 2001, waarbij spoorwegen, wegen, zeehavens, binnenvaart en luchtvaart en pijpleidingen met elkaar worden verbonden en worden afgestemd en geïntegreerd in één transportsysteem.
Tiende Vijfjarenplan - 8 verticale lijnen (zie Afbeelding 1):
-
Beijing-Harbin-Manzhouli corridor (donkeroranje lijn);
-
Corridor langs de zee: Shenyang, Dalian, Yantai, Wuxi, (Shanghai), Hangzhou, Ningbo, Wenzhou, Xiamen, Guangzhou, (Zhanjiang) (oranje lijn);
-
Beijing-Shanghai corridor (gele lijn);
-
Beijing-Kowloon corridor: Beijing, Nanchang, Shenzhen, Kowloon (groene lijn);
-
Beijing-Guangzhou corridor: Beijing, Wuhuan, Guangzou (paarse lijn);
-
Datong-Zhanjiang corridor: Datong, Taiyuan, Jiaozuo, Luoyang, Shimen, Yiyang, Yongzhou, Liuzhou, Zhanjiang, (Haikou) (donkergroene lijn);
-
Baotou-Liuzhou corridor: Baotou, Xi’an, Chongqing, Guiyang, Liuzhou, (Nanning) (grijze lijn);
-
Lanzhou-Kunming corridor: Lanzhou, Chengdu, Kunming (donkergrijze lijn).
Afbeelding 1. Tiende Vijfjarenplan 8 verticale lijnen.
Tiende Vijfjarenplan - 8 horizontale lijnen (zie Afbeelding 2):
-
Beijing-Lanzhou corridor: Beijing, Hohhot, Lanzhou, (Lhasa) (donker oranje lijn op kaart);
-
Noordelijke corridor voor steenkolentransport: Datong- Qinhuangdao en Shenmu-Huanghua (oranje lijn);
-
Zuidelijke corridor voor steenkolentransport: Taiyuan-Dezhou en Chanzhi-Jinan-Qingdao; Houma-Yueshan-Xinxiang-Yanzhou-Rizhao (gele lijn);
-
Landbrug corridor: Lianyungang, Lanzhou, Urumuqi, Alashankou (donkergrijze lijn);
-
Ningxi corridor: Xi’an, Nanjing, (Qidong) (donkergroene lijn);
-
Corridor langs de Rivier: Chongqing, Wuhan, Jiujiang, Wuhu, Nanjing, Shanghai (donkerblauwe lijn);
-
Shanghai-Kunming (Chengdu) corridor: Shanghai, Zhuzhou, Huaihua, Guiyang, Kunming (Huaihua-Chongqing-Chengdu) (donkerpaarse lijn);
-
Zuidwestelijke Corridor die bij Zee uitkomt: Kunming, Nanning, Litang, Zhanjiang (paarse lijn).
Afbeelding 2. Tiende Vijfjarenplan 8 horizontale lijnen.
Deze opzet is uiteindelijk slechts gedeeltelijk gerealiseerd, maar vormt de basis voor zowel het toekomstige conventionele spoorwegnet als het hogesnelheidsnetwerk.
De doelstellingen van het Elfde Vijfjarenplan ( 十一五规划 shi yi wu guihua ; 2006-2010; https://www.gov.cn/gongbao/content/2006/content_268766.htm) waren het aanleggen van nieuwe spoorlijnen (17.000 km), waarvan 7.000 km speciaal voor personenvervoer, extra spoor aanleggen op 8.000 km van bestaand spoor (dubbel spoor) en het elektrificeren van 5.000 km van bestaand spoor. Het netwerk van hogesnelheidslijnen zou in 2010 20.000 km omvatten en op 13.000 km van bestaande hoofdlijnen zou een snelheid (moeten) worden bereikt van 200 km/u. Verder zou er in het westen van het land 35.000 km spoor komen en in 2010 en een spoorlijncorridor voor steenkooltransport van het westen naar het oosten van het land (zie Afbeelding 3).
Afbeelding 3. Elfde Vijfjarenplan plan voor spoorwegnet. Bron: Ministry of Railways. https://web.archive.org/web/20071005042122/http://www.china-mor.gov.cn/tllwjs/115small.jpg
In het Twaalfde Vijfjarenplan (十二五规划 shi er wu guihua; 2011-2015; https://www.gov.cn/2011lh/content_1825838.htm) wordt de koers van het Elfde Vijfjarenplan voortgezet, waaronder ook het verbinden van stadsagglomeraties en dichtbevolkte regio’s (zie ook het “Plan voor de middellange en lange termijn van het Spoorwegnet”) en het ontwikkelen van knooppunten binnen het spoorwegnet. Voor de corridor voor het steenkooltransport wordt de term “Drie Westen” (三西, san xi) geïntroduceerd, wat verwijst naar de drie provincies waar de steenkool wordt gedolven: Shanxi (山西), Shaanxi (陕西)en west-Binnen-Mongolië (西蒙). Een apart plan voor een geïntegreerd transportsysteem behorend bij het Twaalfde Vijfjarenplan (十二五综合交通运输体系规划 shi er wu zonghe jiaotong yunshu tixi guihua;https://www.ndrc.gov.cn/fggz/zcssfz/zcgh/201207/t20120723_1145674.html?code=&) zet de doelstellingen verder gedetailleerd uiteen.
Ook bij het Dertiende Vijfjarenplan (十三五规划 shi san wu guihua;2016-2020; https://www.gov.cn/xinwen/2016-03/17/content_5054992.htm (Chinese versie); https://en.ndrc.gov.cn/policies/202105/P020210527785800103339.pdf (Engelse versie)) wordt een apart plan voor de ontwikkeling van een geïntegreerd transportsysteem gepubliceerd (十三五 现代综合交通运输体系发展规划;国发〔2017〕11号 shi san wu xiandai zonghe jiaotong yunshu tixi fazhan guihua; guo fa [2017] 11 hao;https://www.gov.cn/zhengce/content/2017-02/28/content_5171345.htm), waarin een verder geïntegreerd transportnet met 10 verticale corridors (zie Afbeelding 4) en 10 horizontale corridors (zie Afbeelding 5) wordt geïntroduceerd, inclusief een lijn naar Taipei (Taiwan).
Dertiende Vijfjarenplan - 10 verticale corridors
-
Kusttransportcorridor: Tongjiang, Jiamusi, Harbin, Changchun, Shenyang, Dalian, Qinhuangdao, Tianjin, Yantai, Qingdao, Lianyungang, Nantong, Shanghai, Ningbo, Fuzhou, Xiamen, Shantou, Guangzhou, Zhanjiang, Haikou, Fangchenggang, Sanya (blauwe lijn);
-
Transportcorridor Beijing-Shanghai: Beijing, Tianjin, Jinan, Bengbu, Nanjing, Shanghai en een track naar Hangzhou (oranje lijn);
-
Transportcorridor Beijing-Hong Kong/Macao/Taipei: Beijing, Hengshui, Heze, Shangqiu, Fuyang, Huanggang, Jiujiang, Nanchang, Ganzhou, Shenzhen, Hong Kong (Macau); een aparte track via Hefei, Huangshan, Fuzhou naar Taipei (paarse lijn);
-
Transportcorridor Heihe-Hong Kong-Macao: Heihe, Qiqihar, Baicheng, Tongliao, Shenyang, Beijing, Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha, Guangzhou, Hong Kong (Macau) (lichtgroene lijn);
-
Transportcorridor Erenhot-Zhanjiang: Erenhot, Jining, Datong, Taiyuan, Luoyang, Nanyang, Yichang, Huaihua, Guilin, Zhanjiang (bruine lijn);
-
Transportcorridor Baotou-Fangchenggang: Baotou (Mandula), Yan'an, Xi'an, Chongqing, Guiyang, Nanning, Fangchenggang.(donkerpaarse lijn);
-
Transportcorridor Linhe-Mohan: Linhe (Ganqimaodu), Yinchuan, Pingliang, Baoji, Chongqing, Kunming, naar Mohan en een track naar Hekou (middelgroene lijn);
-
Transportcorridor Beijing-Kunming: Beijing, Zhangjiakou, Taiyuan, Xi'an, Chengdu (Chongqing), Kunming (gele lijn);
-
Transportcorridor Ejina-Guangzhou: Ejina (Ceke), Jiuquan (Jiayuguan), Xining (Lanzhou), Chengdu, Luzhou (Yibin), Guiyang, Guilin, Guangzhou (donkerrode lijn);
-
Transportcorridor Yantai-Chongqing: Yantai, Weifang, Jinan, Zhengzhou, Nanyang, Xiangyang, Chongqing (donkergroene lijn).
Afbeelding 4. 10 verticale corridors 13e Vijfjarenplan.
Dertiende Vijfjarenplan - 10 horizontale corridors
-
Transportcorridor Suifenhe-Manzhouli: Suifenhe, Mudanjiang, Harbin, Daqing, Qiqihar, Hailar, Manzhouli (blauwe lijn);
-
Transportcorridor Hunchun-Erenhot: Hunchun, Changchun, Tongliao, Xilinhot, Erenhot (donkerblauwe lijn);
-
Noordwestelijke noordelijke transportcorridor: Tianjin (Tangshan, Qinhuangdao), Beijing, Hohhot, Linhe, Hami, Turpan, Korla, Kashgar, naar Torugat, naar Irkeshtam en naar Khunjerab; de westelijke track loopt van Hami, via Jiangjunmiao naar Altay (Jimunai) (lichtgroene lijn);
-
Transportcorridor Qingdao-Lhasa: Qingdao, Jinan, Dezhou, Shijiazhuang, Taiyuan, Yinchuan, Lanzhou, Xining, Golmud, Lhasa (grijze lijn);
-
Transportcorridor via landbrug: Lianyungang, Xuzhou, Zhengzhou, Xi'an, Lanzhou, Urumqi, Jinghe, naar Alashankou en naar Horgos (roodbruine lijn);
-
Transportcorridor langs de rivier: Shanghai, Nanjing, Wuhu, Jiujiang, Wuhan, Yueyang, Chongqing, Chengdu, Nyingchi, Lhasa, Shigatse, naar Yadong en naar Zhangmu (oranje lijn);
-
Transportcorridor Shanghai-Ruili: Shanghai (Ningbo), Hangzhou, Nanchang, Changsha, Guiyang, Kunming, Ruili (gele lijn);
-
Transportcorridor Shantou-Kunming: Shantou, Guangzhou, Wuzhou, Nanning, Baise, Kunming (bruine lijn);
-
Transportcorridor Fuzhou-Yinchuan: Fuzhou, Nanchang, Jiujiang, Wuhan, Xiangyang, Xi'an, Qingyang, Yinchuan (roze lijn);
-
Transportcorridor Xiamen-Kashgar: Xiamen, Ganzhou, Changsha, Chongqing, Chengdu, Golmud, Ruoqiang, Kashgar (donkergroene lijn).
Afbeelding 5. 10 horizontale corridors 13e Vijfjarenplan.
Dit 10-horiziontaal en10-verticaal-netwerk vormt de basis voor de langere termijn planning van het 8-horizontaal en 8-verticaal netwerk van het Plan (2016). Er is dan ook aanzienlijke overlap, vooral op knooppunten, zoals Beijing, Shanghai, Guangzhou/Hong Kong en Chongqing/Chengdu. De 10 verticale corridors concentreren zich op de stedelijke gebieden met een focus op oost-China, terwijl de 10 horizontale corridors wat verder naar het westen reiken en meer gericht zijn op goederentransport. In vergelijking met de 8-horizontaal en 8-verticaal zijn er meer stations toegevoegd aan de lijnen.
Veertiende Vijfjarenplan
Het Veertiende Vijfjarenplan (十四五规划 shi si wu guihua ; 2021-2025;Engelse versie) focust op meer efficiëntie binnen het geïntegreerde vervoerssysteem, het integreren van vervoer in stadsagglomeraties (zie ook “Planning van spoorwegvervoer op meerdere niveaus in de Yangtze-rivierdeltaregio”, 长江三角洲地区多层次轨道交通规划,changjiang sanjiaozhou diqu duocengci guidao jiaotong guihua, 2021) en meer spoorwegverbindingen langs de grens en met buurlanden.
Het geïntegreerde vervoerssysteem bestaat nu uit de 10 horizontale en 10 verticale corridors als basis, ondersteund door transportknooppunten, het hogesnelheidsnet, het netwerk van hoofdlijnen en het basisnetwerk. Sommige knooppunten moeten gaan fungeren als internationale toegangspoort en verbonden worden met havenknooppunten voor een beter distributienetwerk.
Een verdere uitwerking is te vinden in het 14th Five-Year Plan for the Development of Modern Comprehensive Transportation System ( “十四五”现代综合交通运输体系发展规划, shi si wu xiandai zonghe jiaotong yunshu tixi fazhan guihua, dec. 2021) en de Outline of the National Comprehensive Three-Dimensional Transportation Network Planning (国家综合立体交通网规划纲要, guojia zonghe liti jiaotongwang guihua gangyao, febr. 2021). Er is sprake van een aanpak op basis van het nieuwe concept “6 hoofdassen, 7 gangen en 8 corridors” (“6轴, 7廊,8 通道”, liu zhou, qi lang, ba tongdao) als raamwerk voor het toekomstige geïntegreerde vervoerssysteem (zie Tabel 1).
De 6 hoofdassen versterken de onderlinge verbinding tussen de vier polen Beijing-Tianjin-Hebei, de Yangtze Delta, de Greater Bay Area van Guangdong-Hongkong-Macau en de economische zone van Chengdu-Chongqing (de rode lijnen in Afbeelding 6), verbinden noord met zuid en bevorderen de regionale ontwikkeling in het oosten van China.
De 7 gangen versterken de verbindingen tussen de vier polen en breiden het netwerk verder uit (blauwe lijnen).
De 8 corridors (gele lijnen) versterken de aansluitingen tussen de hoofdassen en gangen en verbinden met belangrijke havens. Ook lopen de corridors langs de grens en in het midden, westen en noordoosten van het land en vergroten daar de dekking van het verkeersnetwerk.
Verdere integratie van het netwerk met nieuwe, beter gecoördineerde en efficiëntere verbindingen (bijv. met havens en belangrijke knooppunten), een geïntegreerd knooppuntensysteem voor transport in de kerngebieden van de 6 hoofdassen en een sterke afstemming tussen land-, water- en luchttransport staan op het programma voor 2021-2025.
Afbeelding 6. Uitgebreid 3D raamwerk van nationale verkeersnet. Bron: Outline of the National Comprehensive Three-Dimensional Transportation Network Planning(国家综合立体交通网规划纲要, 2021; https://www.gov.cn/zhengce/2021-02/24/content_5588654.htm ). Gekleurde versie: http://www.auto58.com/news/class1/1081.html
14e Vijfjarenplan – raamwerk nationale driedimensionale transportnetwerk
De 6 hoofdassen:
-
Beijing-Tianjin-Hebei naar Yangtze rivierdelta
-
Beijing-Tianjin-Hebei naar Guangdong-Hongkong-Macao
-
Beijing-Tianjin-Hebei naar Chengdu-Chongqing
-
Yangtze rivierdelta naar Guangdong-Hongkong-Macao
-
Yangtze rivierdelta naar Chengdu-Chongqing
-
Guangdong-Hongkong-Macao naar Chengdu-Chongqing.
De 7 gangen:
-
Beijing-Harbin:Route 1: Beijing, Shenyang, Changchun, Harbin. Route 2: Beijing, Chengde, Shenyang, Changchun, Harbin. Zijlijn 1: Shenyang, Dalian, Qingdao. Zijlijn 2: Shenyang, Dandong.
-
Beijing-Tibet:Route 1: Beijing-Hohhot, Baotou, Yinchuan, Lanzhou, Golmud, Lhasa, Yadong. Zijlijn: Qinghuangdao, Datong Ordos. Route 2: Qingdao, Jinan, Shijiazhuang, Taiyuan, Yinchuan, Xining, Lhasa. Zijlijn: Huanghua, Xinzhou, Baotou.
-
Grote Landbrug:Route 1: Lianyungang, Zhengzhou, Xi’an, Xining, Urumuqi, Khorgas/Alashankou. Route 2: Shanghai, Nanjing, Hefei, Nanyang, Xi’an. Zijlijn: Nanjing, Pingdingshan, Luoyang.
-
Westelijke Land-Zee:3 routes: 1. Chongqing, Guiyang, Nanning, Beibu Golf haven; 2. Chongqing, Huaihua, Liuzhou, Beibu Golf haven; 3. Chengdu, Luzhou (Yibin), Baise, Beibu Golf haven.
-
Shanghai-Kunming: route 1: Shanghai, Hangzhou, Shangrao, Nanchang, Changsha, Huaihua, Guiyang, Kunming, Ruili. Route 2: Shanghai, Hangzhou, Jingdezhen, Nanchang, Changshi, Jishou, Zunyi, Kunming.
-
Chengdu-Chongqing: Route 1: Chengdu, Panzhihua, Kunming naar Mohan/Hekou. Route 2: Chongqing, Zhaotong, Kunming.
-
Guangdong-Kunming: Route 1: Shenzhen, Guangzhou, Wuzhou, Nanning, Xingyi, Kunming naar Ruili. Route 2: Shenzhen, Zhanjiang, Nanning, Wenshan, Kunming.
De 8 corridors:
-
Suifenhe-Manzhouli:Suifenhe, Harbin, Manzhouli. Zijlijn 1: Harbin-Tongjiang; zijlijn 2: Harbin-Heihe.
-
Beijing-Yan’an: Beijing, Chengde, Tongliao, Changchun, Hunchun.
-
Langs de grens: Heihe, Qiqihar, Ulanhot, Hohhot, Linhe, Hami, Urumuqi, Korla, Kashgar, Ali, Lhasa. Zijlijn 1: Kashgar, Khunjerab. Zijlijn 2: Kashagar, Torugat.
-
Fuzhou-Yinchuan: Fuzhou, Nanchang, Wuhan, Xi’an, Yinchuan. Zijlijn: Xi’an, Yan’an, Baotou.
-
Erenhot-Zhanjiang: Erenhot, Datong, Taiyuan, Luoyang, Nanyang, Yichang, Huaihua, Guilin, Zhanjiang.
-
Sichuan-Tibet: Chengdu, Linzhi/Nyingchi, Zhangmu.
-
Hunan-Guangxi: Changsha, Guilin, Nanning, Pingxiang.
-
Xiamen-Chengdu: Xiamen, Ganzhou, Changsha, Qianjiang, Chongqing, Chengdu.
15e Vijfjarenplan (2026-2030)
De focus ligt op verdere integratie tussen de regio's, de bouw van de New Western Land-Sea Corridor en afronding van het nationale netwerk van snelwegen.
Ook is er aandacht voor de verdere ontwikkeling van het reguliere spoorwegnet en wegennet in de westelijke regio's en grensgebieden.






Ontwikkeling hogesnelheidslijnen
In 2004 nam de Staatsraad (国务院Guowuyuan) het “Plan voor de Middellange en Lange termijn van het Spoorwegnet” (中长期铁路网规划zhongchangqi tieluwang guihua; hierna: ‘het Plan’; korte introductie door National Development and Reform Commission) aan, dat in 2008 en 2016 zou worden aangepast. Het Plan is gelinkt aan de doelstellingen en opzet van het 10e Vijfjarenplan (2001-2005), dat ook het belang benadrukt van het ontwikkelen van de infrastructuur, met name in de minder ontwikkelde gebieden in het westen van het land.
Het Plan gaat specifiek over de ontwikkeling van een netwerk van hogesnelheidslijnen op de langere termijn en schetst een strategische indeling van de infrastructuur, welke verder wordt ingevuld door de opeenvolgende Vijfjarenplannen. De versie van 2004 van het Plan voorziet o.a. in een verbetering van regionale verbindingen tussen verschillende steden (intercities) in drie economisch sterk ontwikkelde en dichtbevolkte regio’s: de Bohai Rim regio, de Yangtze rivierdelta en de Parelrivierdelta (zie Afbeelding 7).
Afbeelding 7. Bohai Rim regio, Yangtze rivierdelta en Parelrivierdelta (2004).
In de aangepaste versie van 2008(中长期铁路网规划(2008 年调整, zhongchangqi tieluwang guihua, 2008 tiaozheng) zijn daar enkele dichtbevolkte regio’s bijgekomen, voornamelijk in centraal China: de Changsha-Zhuzhou-Xiangtan intercitylijn in Hunan, een verbinding tussen Chengdu en Chongqing, de stadsagglomeraties op de Central Vlakten in Henan, de regio rondom Wuhan, de Guanzhong stadsagglomeratie in Shaanxi en de stadsagglomeratie aan de westkust van de Straat van Taiwan (zie Afbeelding 8).
Afbeelding 8. Verbinden van ontwikkelde regio’s (2008).
Verder noemt het Plan een uitbreiding van zowel de internationale verbindingen met de westelijke buurlanden (waaronder Vietnam, Laos, Birma, Kirgizië en Oezbekistan) als het reguliere spoorwegnet in het westen van China (ten westen van Chongqing) en de aanleg van aparte spoorlijnen voor goederenvervoer (o.a. voor kolentransport van west Binnen-Mongolië naar centraal China), hetgeen past in het grotere plaatje van de internationale vervoerscorridors van de Belt and Road Initiative (BRI).
Het Plan betreft in feite een eerste opzet voor het bouwen van een nationaal spoorwegnet met 4 verticale en 4 horizontale hogesnelheidslijnen voor personenvervoer (zie Afbeelding 9).
Afbeelding 9. Vier horizontale en vier verticale hogesnelheidslijnen (2004).
De vier verticale hogesnelheidslijnen liggen voornamelijk in het oosten van het land:
-
Beijing – Shanghai: verbindt de oostelijke kuststrook met economisch ontwikkeld gebied (paarse lijn op de kaart).
-
Beijing – Wuhan – Guangzhou - Shenzhen: een noord-zuid verbinding door het binnenland (oranje lijn).
-
Beijing – Shenyang - Harbin: een noordoostelijke verbinding (gele lijn).
-
Hangzhou – Ningbo – Fuzhou – Shenzhen: verbindt de Yangtze rivierdelta met de Parelrivierdelta (donkerrode lijn).
Ook de vier horizontale hogesnelheidslijnen concentreren zich op het oostelijke, centrale deel van het land. Ze zijn grofweg verdeeld tussen Beijing en Fuzhou en gaan niet verder oostwaarts dan Lanzhou:
-
Xuzhou – Zhengzhou – Lanzhou (lichtgroene lijn);
-
Hangzhou – Nanchang – Changsha (donkergroene lijn);
-
Qingdao – Shijiazhuang – Taiyuan (grijze lijn);
-
Nanjing – Wuhan – Chongqing (bruine lijn).
Knooppunten zijn Beijing, Wuhan en Shenzhen. In het zuiden is de Parelrivierdelta - het gebied rond o.a. Guangzhou, Shenzhen en Foshan - economisch sterk ontwikkeld en dichtbevolkt en in het oosten is dit het gebied rondom Shanghai – de Yangtze rivierdelta.
In de gewijzigde versie van het Plan in 2008 werden er extra stations aan verschillende hogesnelheidslijnen toegevoegd:
4 verticaal
-
Beijing-Shanghai: in 2008 kwamen op dit traject de stations Bengbu, Hefei, Nanjing en Hangzhou erbij.
-
Beijing, Wuhan, Guangzhou, Shenzhen: geen nieuwe stations.
-
Beijing, Shenyang, Harbin (Dalian): Jinzhou en Yingzhou toegevoegd.
-
Hangzhou, Ningbo, Fuzhou, Shenzhen: uitgebreid met Shanghai.
4 horizontaal (2008)
-
Xuzhou, Zhengzhou, Lanzhou: geen stations toegevoegd.
-
Hangzhou, Nanchang, Changsha: de stations Guiyang en Kunming toegevoegd.
-
Qingdao, Shijiazhuang, Taiyuan: geen stations toegevoegd.
-
Nanjing, Wuhan, Chongqing, Chengdu: geen stations toegevoegd.
In 2016 werd het Plan herzien en uitgebreid. Er was nu sprake van “8 horizontaal, 8 verticaal” , een verdubbeling van het aantal hogesnelheidslijnen.
De acht verticale hogesnelheidslijnen (zie Afbeelding 10) zijn:
-
De route langs de oostkust: van Dalian via o.a. Tianjin, Qingdao, Nantong, Shanghai, Ningbo, Fuzhou, Xiamen, Shenzhen en Zhanjiang naar Beihai).
-
Beijing-Shanghai lijn: Beijing – Tianjin – Jinan – Nanjing – Shanghai en de verbindingen Nanjing-Hangzhou en Bengbu-Hefei-Hangzhou. Verbindt grote agglomeraties in het noord-noordoosten in de Beijing-Tianjin-Hebei regio met de Yangtze rivierdelta.
-
Beijing-Hong Kong lijn: van Beijing naar Hong Kong via Heze, Hefei, Nanchang en Shenzhen; verbindt het Beijing-Tianjin-Hebei-gebied met het centrum van het Yangtze-gebied en met de Parelrivierdelta.
-
Harbin – Beijing-Hong Kong-Macau lijn. Van Harbin naar Hong Kong via Changchun, Shenyang, Beijing, Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha, Guangzhou en Shenzhen met een aparte lijn van Guangzhou naar Macao via Zhuhai.
-
Hohhot-Nanning lijn: van Hohhot via Datong, Taiyuan, Zhengzhou, Guilin naar Nanning; verbindt grote agglomeraties in midden-China van noord naar zuid.
-
Beijing-Kunming lijn: van Beijing via Shijiazhuang, Taiyuan, Xi’An, Chengdu naar Kunming; verbindt agglomeraties in zuidwest en midden China met noord-China.
-
Baotou-Haikou lijn: van Baotou via Yan’an, Xi’an, Chongqing, Guiyang, Nanning, Zhanjiang naar Haikou. Verbindt het noordwesten met het zuidwesten en zuiden.
-
Lanzhou-Guangzhou lijn: van Lanzhou via Chengdu, Guiyang naar Guangzhou.
Afbeelding 10. De acht verticale hogesnelheidslijnen (2016)
De acht horizontale hogesnelheidslijnen (zie Afbeelding 11) zijn:
-
Suifenhe-Manzhouli lijn: van Suifenhe, via Mudanjiang, Harbin, Qiqihar, Hailar naar Manzhouli. Verbindt Heilongjiang met Binnen-Mongolië in het verre noordoosten van China (blauwe route op de kaart).
-
Beijing-Lanzhou lijn: van Beijing via Hohhot en Yinchuan naar Lanzhou (gele route). Verbindt Beijing met de provincies Binnen-Mongolië, Ningxia en Gansu.
-
Qingdao-Yinchuan lijn: van Qingdao via Jinan, Shijiazhuang, Taiyuan naar Yinchuan (lichtpaarse route). Verbindt de provincies Shandong, Hebei, Shanxi en Ningxia met elkaar.
-
Landbrug lijn: van Lianyungang via Xuzhou, Zhengzhou, Xi’An, Lanzhou, Xining naar Urumuqi (groene route). Verbindt de provincies Jiangsu, Henan, Shaanxi, Gansu, Qinghai en Xinjiang met elkaar.
-
‘Langs de Gele Rivier’ lijn: van Shanghai via Nanjing, Hefei, Wuhan, Chongqing naar Chengdu (donkerpaarse route). Verbindt de provincies Jiangsu, Anhui, Hubei, Chongqing en Sichuan met elkaar.
-
Shanghai-Kunming lijn: van Shanghai via Hangzhou, Nanchang, Changsha, Guiyang naar Kunming (roze route). Verbindt de provincies Jiangsu, Jiangxi, Hunan, Guizhou en Yunnan met elkaar.
-
Xiamen-Chongqing lijn: van Xiamen via Longyan, Ganzhou, Changsha, Changde, Zhangjiajie, Qianjiang naar Chongqing (oranje route). Verbindt de provincies Fujian, Jiangxi, Hunan en Chongqing met elkaar.
-
Guangzhou-Kunming lijn: van Guangzhou via Nanning naar Kunming (bruine route). Verbindt de provincies Guangdong, Guangxi en Yunnan met elkaar.
Afbeelding 11. Acht horizontale hogesnelheidslijnen (2016).
Bij zowel de verticale als de horizontale hogesnelheidslijnen zien we een uitbreiding in westelijke richting en toenemende integratie van het netwerk met meer stations en verbindingspunten tussen de lijnen.
China’s hogesnelheidstreinen
Rond 2004 riep China de hulp in van buitenlandse technologie voor de ontwikkeling van haar eigen hogesnelheidstreinen (hierna “HST”). De eerste Chinese elektrische HST, bestaand uit meerdere treinstellen (in het Engels Electric Multiple Unit, afgekort “EMU”), werden gemaakt in samenwerking met Duitsland (Siemens), Frankrijk (Alstom), Canada (Bombardier) en Japan ( Kawasaki). China liet zich inspireren door de Duitse Intercity Express (ICE ), de Franse TGV en de Japanse Shinkansen. Bombardier valt sinds 2021 onder Alstom en leverde voornamelijk de technologie voor de HST. In de samenwerkingsverbanden met de Chinese bedrijven dienden de buitenlandse bedrijven alle relevante technologie overdragen aan de Chinese partner, zodat China vervolgens zelfstandig de treinen verder kon ontwikkelen.
Na het verkrijgen van de noodzakelijke technologie, werd in het “Nationale Middellange en Langetermijn Programma voor Wetenschappelijke en Technologische Ontwikkeling (2006-2020)” 国家中长期科学和技术发展规划纲要(2006-2020年)guojia zhongchangqi kexue he jishu fazhan guihua gangyao (2006-2020 nian)) de ontwikkeling van de HST genoemd:
“Priorities will be given to research on and development of key technologies for high speed rail transport control and speed regulation systems, locomotive building, rail line construction, and system integration in order to acquire set technologies. Carry out operation tests so as to master technologies for operation control, rail line construction, and system integration”.
In 2008 was de ondertekening van een Gezamenlijk Actieplan door het Ministerie van Wetenschap en het Ministerie van Spoorwegen (中国高速列车自主创新联合行动计划合作协议) het startpunt voor onderzoek voor het ontwikkelen van een treinsysteem dat snelheden van 350 km/u tot 500 km/u aankon door meer dan 80 vooraanstaande Chinese universiteiten en onderzoeksinstituten.
Ook het “863 Plan” (National High-tech Research Development Plan, 国家高技术研究发展计划) speelde een rol bij de ontwikkeling van de HST. Dit initiatief stamt al uit 1986, maar was vanaf 2001 gericht op het zelfstandig ontwikkelen van geavanceerde technologieën om China onafhankelijk van het buitenland te maken. In 2016 werd het 863 plan opgenomen in het National Key R&D Program (国家重点研发计划) met als focus het ontwikkelen van technologie om treinsnelheden van boven de 400 km/u te bereiken.
Hogesnelheidstreinen rijden minimaal 200 kilometer per uur. China’s eerste HST begonnen rond 2008 te rijden op het traject Beijing-Shanghai. Om snelheden te maken boven 200 kilometer per uur op het netwerk, waren een aantal snelheid verhogende rondes nodig, waar al voor 2004 mee was begonnen. Na de eerste ronde in 1997 werd de maximumsnelheid 140 km/u, na de tweede ronde een jaar later werd dit 160 km/u en met de zesde snelheidsverhoging in 2007 werd 200 km/u bereikt.
Treinen die waren ontwikkeld op basis van buitenlandse designs en technologie kregen de merknaam Harmony (和谐号 Hexie hao) en werden ingezet als intercities in de China Railway High-speed dienstverlening (CRH; 中国铁路高速). Deze treinstellen, bijvoorbeeld de CRH1 (gemaakt door Qingdao Sifang-Bombardier-Power), de CRH2 (gebaseerd op de Japanse Shinkansen) (zie Afbeelding 12 ), de CRH3 (gebaseerd op de Duitse ICE en mede vervaardigd door het Duitse Siemens) , de CRH5 (geleverd door Alstom) en CRH6 (intercitytreinen), werden tussen 2010 en 2013 geïntroduceerd. De CRH380 treinen halen maximaal 380 kim/u en zijn daarmee de snelste treinen uit de Harmony-serie.
Afbeelding 12. De CRH2 EMU
Het serienummer van de Harmony treinen (muv de 380-serie) is als volgt opgebouwd:
-
CRH (China Railway High-speed)
-
Getal dat de versie aangeeft.
-
Letter die aangeeft uit hoeveel treinstellen de trein bestaat (A=8; B=16).
Bij de CRH380 serie geeft de letter A aan dat de trein uit 8 treinstellen bestaat en bij AL 16 treinstellen (L=Long).
Vanaf 2017 werden de volledig in China ontworpen en vervaardigde Fuxing EMU-treinen in gebruik genomen (复兴号Fuxing hao, hetgeen “verjonging” betekent). Er bestaan inmiddels ruim 20 verschillende types met snelheden van 200 km/u (CR200 groep), 300 km/u (CR300 groep) en 350 km/u (CR400 groep, zie Afbeelding 13) en deze treinen zullen de Harmony treinen geleidelijk aan gaan vervangen. In 2025 werd het nieuwste type de CR450 (CR450AF en CR450BF), getest die 400 km/u haalt (zie Afbeelding 14) (https://www.globaltimes.cn/page/202501/1326135.shtml).
Afbeelding 13. De CR400BF-C rijdt zonder machinist
Het serienummer van de Fuxing treinen is opgebouwd als volgt:
-
CR (China Railway)
-
getal dat de maximale snelheid aangeeft (200, 300 of 400).
-
letter die de fabrikant aangeeft: A=CRRC Qingdao Sifang en B=Changchun Railway Vehicles). Dit ontbreekt bij de CR200 serie.
-
letter die de wijze van voortstuwing/aandrijving aangeeft: F staat voor verspreide aandrijving (fensan) en J staat voor geconcentreerde aandrijving (jizhong). De aandrijving kan op twee manieren zijn geregeld: verspreid over verschillende rijtuigen (standaard) danwel geconcentreerd in één locomotief of in twee locomotieven aan beide uiteinden van de trein.
-
Subcategorie: extra letter die het aantal treinstellen aangeeft (-A = 16 treinstellen; -B = 17 treinstellen) of dat de trein bestand is tegen extreme weersomstandigheden (-G = bestand tegen strenge weersomstandigheden, zoals zandstorm en extreme kou tot -40°C; –Z = speciaal ontworpen binnen- en buitenkant). –C staat voor een intelligente train die met automatische technologie, zonder machinist rijdt. Indien er geen letter is toegevoegd, bestaat de trein uit 8 treinstellen.
Afbeelding 14. De CR450AF in Beijing. Bron: https://english.www.gov.cn/news/202412/29/content_WS6770e6d6c6d0868f4e8ee5b8.html
Naast de Harmony en Fuxing treinen, wordt uitsluitend op de Guangzhou-Shenzhen-Hong Kong Express Rail Line het treinmodel Vibrant Express (动感号 Dongghan hao) gebruikt. Deze HST worden geëxploiteerd door MTR in Hong Kong en zijn gemaakt door CRRC Qingdao Sifang.
Chinese hogesnelheidstreinen zijn onderverdeeld in letters, die aangeven hoe snel ze zijn:
-
G-treinen (gaotie) zijn de Fuxing HST met snelheden van 350 km/u.
-
D-treinen (dongche) rijden op rails die ook gebruikt worden door treinen met conventionele snelheid en zijn derhalve wat langzamer dan de G-treinen, met maxima van 250 km/u.
-
C-treinen (chengji dongche) zjin intercity treinen die maximaal 200 km/u halen.








Vijfjarenplannen en ontwikkeling hogesnelheidslijnen
In het Twaalfde Vijfjarenplan (2011-2015) wordt de ontwikkeling van de hogesnelheidslijnen voor het eerst genoemd met een verwijzing naar de “4 verticale en 4 horizontale passagierslijnen” (zie Figuur 8), zoals toegelicht en verder uitgewerkt in het Plan (2004). De term kuai su tielu (快速铁路) oftewel ‘snelle spoorlijnen’ wordt hier tijdelijk gehanteerd, terwijl vanaf het Dertiende Vijfjarenplan de nieuwe term gao su tielu (高速铁路, afgekort gaotie 高铁) ‘hogesnelheidslijnen’ wordt gebruikt. Op de planning staat o.a. het verbinden en verlengen van de 4 verticale en 4 horizontale lijnen, het bouwen van regionale verbindingslijnen en het uitbreiden van het netwerk van snelle spoorlijnen, o.a. met interregionale hoofdlijnen.
Vergeleken met de oorspronkelijke planning zijn er veel wijzigingen aangebracht en sommige trajecten zijn aangepast of pas in het volgende Vijfjarenplan uitgevoerd. De lijnen Beijing-Shenyang (deeltraject Beijing-Harbin) en Beijing- Hohhot zijn conform plan uitgevoerd, maar bijvoorbeeld de zijlijn Harbin-Jiamusi is Harbin-Mudanjiang geworden (Jiamusi en Mudanjiang worden in de volgende fase verbonden) en er is gekozen voor een aantal nieuwe routes, zoals Datong-Zhangjiakou, Shijiazhuang-Jinan en Jinan-Qingdao. De planning richtte zich voornamelijk op het oosten en noordoosten. Het netwerk werd uitgebreid met nieuwe lijnen en extra tussenstops.
In het Dertiende Vijfjarenplan (2016-2020) wordt het netwerk verder ingevuld met verbindingslijnen, uitbreidingen en extra stops (zie Figuur 8), waarmee wordt toegewerkt naar het ‘8 verticaal en 8 horizontaal netwerk’. De kuststeden Qingdao en Lianyungang worden opgenomen in het netwerk en uitbreiding vindt plaats in het noorden en noordoosten. Deze aanpak wordt voortgezet in de nieuwe planning.
In het Veertiende Vijfjarenplan (2021-2025) is sprake van een hoofdnetwerk van 8 verticale en 8 horizontale hogesnelheidslijnen (geïntroduceerd met het Plan (2016), verbonden met regionale hogesnelheidslijnen en aangevuld met intercitylijnen. De hoofdlijnen worden doorgetrokken en met elkaar verbonden en er worden meer steden opgenomen in het netwerk. Het netwerk wordt verder geïntegreerd met andere vervoersmethoden tot een ‘nationaal uitgebreid driedimensionaal transportnetwerk’(国家综合立体交通网主骨架)met een snelheidsnorm van 250 km/u.
Het Vijftiende Vijfjarenplan (2026-2030) geeft aan dat naar verwachting de 8 verticale en 8 horizontale hoofdlijnen aan het eind van deze fase volledig zullen zijn voltooid.
Statistieken ontwikkeling hogesnelheidslijnen
Van 2010 tot 2015 groeide het hogesnelheidsnetwerk van 5.100 km naar 19.000 km, voornamelijk in steden met een permanente bevolking van meer dan 1 miljoen. Het doel voor 2020 was om een totale lengte van 30.000 km te halen. Er werd 38.000 km gerealiseerd, een duidelijke indicatie van het belang dat de Chinese overheid hecht aan de ontwikkeling van de hogesnelheidslijnen. Het percentage spoor dat van enkel naar dubbel spoor werd uitgebreid, ging van 50% (2014) naar 60% (2024), i.e. van 37.000 km (2010 ) naar 105.000 km (2024). De elektrificatie van het spoorwegnet nam toe van 46% (2010) naar 75% (2024). In 2025 is de doelstelling uit het 14e Vijfjarenplan voor de hogesnelheidslijnen gehaald met 50.000 km. Het streven voor 2030 is een totale lengte van 60.000 km.
Tabel 1 geeft de groei van het nationale spoorwegnet en de hogesnelheidslijnen van 2010-2024 weer op basis van statistieken van de NRA: van 5.100 km spoor in 2010 naar 50.000 km voor 2025.
Tabel 1. Bouw nationale spoorwegnet en hogesnelheidslijnen 2010-2025.Bron: statistieken NRA, https://www.mot.gov.cn/tongjishuju/tielu/.

Bronnen
Overheidsinstanties:
-
Ministry of Railways (铁道部MOR; http://www.china-mor.gov.cn/)
-
Ministry of Transport (Statistieken). https://www.mot.gov.cn/tongjishuju/tielu/
-
National Railway Administration (NRA) (国家铁路局,NRA; www.nra.gov.cn).
-
China Railway Corporation (中国铁路总公司, CRC; http://www.china-railway.com.cn/);
Vijfjarenplannen:
-
Negende Vijfjarenplan: https://www.gov.cn/gongbao/shuju/1996/gwyb199607.pdf (CN)
-
Tiende Vijfjarenplan: https://www.gov.cn/gongbao/content/2001/content_60699.htm, (CN)
-
Elfde Vijfjarenplan: https://www.gov.cn/gongbao/content/2006/content_268766.htm (CN)
-
Twaalfde Vijfjarenplan: https://www.gov.cn/2011lh/content_1825838.htm (CN)
-
Dertiende Vijfjarenplan: https://www.gov.cn/xinwen/2016-03/17/content_5054992.htm (CN); https://en.ndrc.gov.cn/policies/202105/P020210527785800103339.pdf (ENG)
-
https://xxgk.mot.gov.cn/2020/jigou/zhghs/202006/t20200630_3320014.html
-
Veertiende Vijfjarenplan: https://www.gov.cn/xinwen/2021-03/13/content_5592681.htm (CN) https://www.fujian.gov.cn/english/news/202108/t20210809_5665713.htm (ENG)
-
Vijftiende Vijfjarenplan: https://www.ndrc.gov.cn/fggz/fzzlgh/gjfzgh/202603/U020260317369114704096.pdf (CN)
Verkeersplannen:
-
Tiende Vijfjarenplan: 国家计委关于印发国民经济和社会发展, 第十个五年计划综合交通体系发展重点专项规划的通知计规划〔2001〕710号https://www.gov.cn/gongbao/content/2002/content_61816.htm
-
Twaalfde Vijfjarenplan: “十二五”综合交通运输体系规划https://www.ndrc.gov.cn/fggz/zcssfz/zcgh/201207/t20120723_1145674.html?code=&
-
Dertiende Vijfjarenplan: “十三五”现代综合交通运输体系发展规划https://www.gov.cn/zhengce/content/2017-02/28/content_5171345.htm
-
Veertiende Vijfjarenplan: “十四五”现代综合交通运输体系发展规划https://xxgk.mot.gov.cn/2020/jigou/zhghs/202201/t20220119_3637245.html
Overheidsdocumenten/plannen:
Planning van spoorwegvervoer op meerdere niveaus in de Yangtze-rivierdeltaregio, (长江三角洲地区多层次轨道交通规划): https://www.ndrc.gov.cn/xwdt/tzgg/202107/t20210702_1285353.html
Outline of the National Comprehensive Three-Dimensional Transportation Network Planning, februari 2021 (国家综合立体交通网规划纲要): https://www.gov.cn/zhengce/2021-02/24/content_5588654.htm,
Plan voor de Middellange en Lange termijn van het Spoorwegnet (中长期铁路网规划 (2004); https://www.ndrc.gov.cn/fggz/fzzlgh/gjjzxgh/200806/P020191104623823270325.pdf
Gewijzigde versie Plan 2008: 中长期铁路网规划(2008 年调整) https://www.ndrc.gov.cn/xxgk/zcfb/qt/200906/W020190905544996836255.pdf
Gewijzigde versie Plan 2016: https://www.gov.cn/xinwen/2016-07/20/5093165/files/1ebe946db2aa47248b799a1deed88144.pdf
Geschiedenis Chinese spoor: https://web.archive.org/web/20050601003027/http://www.china-mor.gov.cn/tdgk/tdgk_2003_2.html (CN)
Middellange- en langetermijnontwikkelingsplan voor het geïntegreerde transportnetwerk (2007): 综合交通网中长期发展规划 https://www.ndrc.gov.cn/xxgk/zcfb/ghwb/200906/W020190905497521610436.pdf
Nationale Middellange en Langetermijn Programma voor Wetenschappelijke en Technologische Ontwikkeling (2006-2020): 国家中长期科学和技术发展规划纲要(2006-2020年)https://www.gov.cn/gongbao/content/2006/content_240244.htm
National Key R&D Program (国家重点研发计划; https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202404/content_6947028.htm
National High-tech Research Development Plan (863 Plan), 国家高技术研究发展计划) https://web.archive.org/web/20220619161640/https://www.most.gov.cn/ztzl/swkjjh/kjjhjj/200610/t20061021_36375.html
Zienswijze van het Ministerie van Transport, de Nationale Spoorwegadministratie, de Burgerluchtvaartadministratie van China en het Staatspostbureau over het versnellen van de bouw van het hoofdraamwerk van het nationale, uitgebreide driedimensionale transportnetwerk: 交通运输部 国家铁路局 中国民用航空局 国家邮政局关于加快建设国家综合立体交通网主骨架的意见
https://xxgk.mot.gov.cn/2020/jigou/zhghs/202210/t20221021_3698097.html
Gezamenlijk Actieplan (2008), Ministerie van Wetenschap en het Ministerie van Spoorwegen (中国高速列车自主创新联合行动计划合作协议, https://www.gov.cn/gzdt/2008-02/29/content_905588.htm